Ерден - сауға, елден - достық.
«Ерден - сауға, елден - достық.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ерден, яғни батыр, жомарт азаматтан сауға — олжадан бөліп берілетін сый сұралады, ал бүкіл елден достық күтіледі. Мақал әркімнен өз шамасына лайық нәрсе күтуді айтады: жеке ердің жомарттығы — оның сыйы, ал елдің игілігі — ынтымағы, достығы. Екінші қыры: жеке адамның сыйы бір рет беріліп, бітеді, ал елмен достық ұзаққа созылып, ұрпаққа жалғасады, сондықтан ол сыйдан жоғары тұр. Мақал көршілес ел, ауыл арасындағы татулықтың бағасын да білдіреді.
Образдар мен теңеулер
«Сауға» — көне әдетпен байланысты сөз: жорықтан не аң аулаудан олжамен қайтқан ерден ел ішінен сұралатын үлес, сыйлық. Ер мұны жомарттықпен беруге тиіс болған, сауға сұрау оның атағын да көтерген. Ер — жеке тұлға, батыр, ел — адамдардың бүкіл бірлігі. Мақал қысқа, екі бөліктен тұрады, әр бөлікте «-ден» жалғауы қайталанып, кімнен не күтілетіні тепе-тең тізіледі. «Ер» мен «ел» бір дыбыспен ажырайды, ойнақы үндестік мақалды жатқа айтуға жеңіл етеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды бүгін көбіне ауылдар, елдер, ұжымдар арасындағы достықтың маңызын айтқанда келтіреді: жеке адамның сыйы өтеді, ал ел достығы қалады. Сондай-ақ біреудің жомарттығын мақтап, бірақ одан да қымбаты көпшіліктің ықыласы екенін еске салғанда айтылады. Үні салмақты, шешендік. Мысалы, көрші ауылдармен бірге өткізілген айтыста ақсақал: «Ерден — сауға, елден — достық, бізге ең қымбаты осы достық», — дейді.
Қолданылу жағдаяттары
— Көрші ауылдың балуандары жарысқа келіп, достықпен белдескенде, мектеп директоры мақалды айтып, оларға алғыс білдіреді.
— Аңнан олжалы оралған аңшыдан ауыл балалары үлес сұрағанда, ата күліп мақалдың алғашқы бөлігін айтады.