Доссыз өмір - шоғы жоқ көмір.
«Доссыз өмір - шоғы жоқ көмір.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Доссыз өмір — шоғы жоқ көмір сияқты: сырты көмір болғанымен, жылуы да, жарығы да жоқ. Көмірдің бар қасиеті оның шоғында, жанып тұрған қызуында. Адамның өмірі де достың жылуынсыз суық, мәнсіз болады. Мақал достықты өмірге қызу, қуат беретін күшке теңейді: адам тамақ, үй, байлықпен ғана өмір сүрмейді, оған жанындағы жылы жүрек керек.
Образдар мен теңеулер
Көмір — пешке, мешке жағатын отын; қазақ тұрмысында тезек, сексеуілмен қатар қыстың жылуы. Шоқ — көмірдің, отынның қызарып жанып тұрған, лапылдамай қызу беретін кезі. Шоғы жоқ көмір — сөніп қалған, суыған қара тас. Мақал «көмір — өмір» ұйқасына құрылған, сондықтан әуенді, жатталуы оңай. Шоқ бейнесі достың жылуын ғана емес, оның ұзақ, байсалды қызуын да аңғартады: шоқ жалын сияқты лап етпейді, бірақ ұзақ жылытады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды достықтың маңызын айтқанда, жалғыздықты таңдап, жұрттан оқшау жүрген адамға жұмсақ ескерту ретінде айтады. Достармен қауышқан қуанышты сәтте де естіледі. Сарыны жылы, ойлы. Мысалы: «Атамыз күнде дойбы ойнайтын достарына барып тұрады: доссыз өмір — шоғы жоқ көмір дейді».
Қолданылу жағдаяттары
— Қаладан ауылға көшіп, ешкіммен араласпай жүрген көршісін ақсақал кешкі шайға шақырып, мақалды айтты.
— Қыс кешінде пешке көмір салып отырған әжесі немересін достарымен ойнауға жіберіп, мақалдың мағынасын түсіндірді.