«Достыққа достық - парыз іс.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Саған достық көрсеткен адамға достықпен жауап беру — парыз, яғни міндетті іс. Біреу жақсылық жасап, ықылас білдірсе, оны елемеу не жақсылыққа жамандықпен қайтару — ұят. Мақал достықты өзара қатынас деп түсіндіреді: ол бір жақты болмайды, екі жақтың да жүрек жылуын талап етеді. Жақсылыққа жақсылықпен жауап беру қазақ әдебінде ең басты талаптардың бірі саналған.
Образдар мен теңеулер
Парыз — араб тілінен енген сөз, діни ұғымда міндетті, орындалуы тиіс іс. Оны достыққа қатысты қолдану достықтың киелі міндет екенін көрсетеді. «Достыққа достық» деген қайталау айна сияқты: алған жылуыңды қайтарасың. Қазақта «Сыйға — сый, сыраға — бал» деген сөз осыған жақын, ол да жақсылыққа жақсылықпен қайтаруды айтады. Мақалдың құрылымы қысқа, ұран тәрізді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды біреудің жақсылығына жауап қайтаруды еске салғанда, не ықылас білдірген адамға салқын қараған кісіге ескерту ретінде айтады. Сарыны ақыл, кейде жеңіл кінә. Мысалы: «Олар бізді тойға шақырды, біз де барып, сыйымызды апарайық. Достыққа достық — парыз іс». Бұл міндетті «сен маған, мен саған» деген құрғақ есеп деп түсінбеу керек.
Қолданылу жағдаяттары
— Қыста отынын тасуға көмектескен көршісіне жазда шөп шабуға барған жігіт мақалды айтып, ақы алудан бас тартты.
— Ауруханада жатқанда жиі келген сыныптасына қыз жазылған соң сабаққа көмектесіп жүргенде, анасы оны мақалмен мақтады.