Сабы жоқ шотпен отын жарма,
Сабырсыз доспен жауға барма.

Негізгі мағынасы

Сабы жоқ шотпен отын жару — қолыңды жарақаттап, ісіңді бітірмеу деген сөз. Сол сияқты сабырсыз, асығыс, ашуға ерік беретін доспен жауға қарсы шығу қауіпті: ол ұрымтал сәтті күтпей, бүкіл істі бүлдіреді, өзін де, сені де опат етеді. Мақал маңызды іске серік таңдағанда оның шыдамдылығына, байсалдылығына қарауды үйретеді. Батылдық сабырмен ұштасқанда ғана жеңіс әкеледі.

Образдар мен теңеулер

Шот — ағаш жонып, кесіп, отын жаратын шағын балта тәрізді құрал. Сабы — оның ағаш тұтқасы; сапсыз шотты ұстау мүмкін емес, онда күш те, бағыт та жоқ. Мақал «саб — сабыр» сөздерінің дыбыстас ойынына құрылған: сабы жоқ шот пен сабыры жоқ дос бірдей пайдасыз, бірдей қауіпті. Бірінші жол тұрмыстан, екінші жол соғыстан алынған; ауыл адамына екеуі де таныс тәжірибе. «Жарма — барма» ұйқасы мақалды өлеңдей әуенді етеді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды жауапты іске, сапарға, жарысқа серік таңдағанда, асығыс, ашушаң адамды сынағанда айтады. Сарыны ақыл, кейде сын. Адамның жалпы құнын жоққа шығару үшін емес, нақты іске жарамдылығы туралы айтылады. Мысалы: «Тауға шығатын сапарға оны алмайық, ашуланса не істерін білмейді. Сабырсыз доспен жауға барма».

Қолданылу жағдаяттары

— Көкпарға команда жинаған ағасы ашушаң жігітті алмай, байсалды шабандозды таңдап, мақалды айтты.
— Отын жарып жүрген немересі сабы босаған балтаны ұстап алғанда, атасы оны тоқтатып, мақалдың бірінші жолын айтты.