«Ораздының он тамыры бір келеді.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Оразды, яғни бағы ашық, құт-берекелі адамның он досы бірден келеді. Ырысы бар кісінің айналасына жұрт өзі үйіріледі: үйіне қонақ, досы, тілектесі бір мезгілде жиналады. Мақалдың екі қыры бар. Біріншісі — бақытқа сүйсіну: жақсылыққа жақсылық қосылады, бір қуаныш екіншісін ертіп келеді. Екіншісі — ойлы ескерту: көп достың бірден келуі көбіне ырысқа қарай, бақ тайса, олар да сиреуі мүмкін. Негізгі мағына — бақ қонған адамға бәрі бірден оңынан келеді.
Образдар мен теңеулер
Оразды — басына бақ қонған, құт-берекелі адам; «Ұл берсе, оразды берсін» деген бата сөзі осы мағынаны береді. Тамыр мұнда — дос, сыйлас адам. «Он» — нақты сан емес, көптіктің бейнесі, ал «бір келеді» — бәрі бір мезгілде деген сөз. Сөздікте мақалдың «Ораздының он қонағы бір келеді» деген нұсқасы бар: онда досты қонақ алмастырады, бірақ сурет сол — ырысты үйдің есігі жабылмайды. Қазақ ұғымында қонақтың көп келуі — береке белгісі.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды ісі бірінен соң бірі оңынан келіп, айналасы досқа толы адамға сүйсініп не әзілдеп айтады. Сарыны жылы, кейде жеңіл қызығу не кекесін. Біреудің сәтсіздігін «оразды емессің» деп кемсіту үшін айту жараспайды. Мысалы: «Тойыңа құдалар, достар, алыстағы ағайын бәрі бір күнде жетті ғой. Ораздының он тамыры бір келеді».
Қолданылу жағдаяттары
— Жаңа үйдің есігін ашқан күні түрлі ауылдан достары бірінен соң бірі жетіп, қария мақалды айтып, батасын берді.
— Бір аптада ұлы оқуға түсіп, қызы тұрмысқа шығып, екі қуанышқа кенелген көршіге ауыл әйелдері мақалмен сүйсінді.