Жалғыз құртты жарып жеген.
«Жалғыз құртты жарып жеген.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Жалғыз құртты екіге бөліп жеген адамдар туралы айтылады. Құрт — қатты, ұсақ тағам; бір түйірін жару оңай емес, оны бөлісу — соңғы азығыңды да жолдасыңнан аямау деген сөз. Тіркес екі адамның достығы өте жақын, бір-бірінен ештеңе қызғанбайтын, бірге тар кезеңді өткерген жандар екенін білдіреді. Көбіне бала кезден бірге өскен, жоқшылықты бірге көрген достар жайлы айтылады: «Олар жалғыз құртты жарып жеген» десе, арасы ешқашан сөгілмеген достық көз алдыңа келеді.
Образдар мен теңеулер
Құрт — айраннан қайнатып, сығып, кептірген тағам; ол ұзақ сақталады, сондықтан жол азығы, қыстың қамы болған. Бала күнде қалтадағы бір түйір құрт — үлкен байлық. «Жалғыз» сөзі бөлісетін нәрсенің аздығын, «жарып» етістігі оның қаттылығын, бөлуге күш керектігін аңғартады. Тамақ бөлісу қазақта ең жақын қарым-қатынастың белгісі: бір табақтан ас жеген адамдар бір-біріне жат емес. Тіркес бір ғана әрекет арқылы бүтін достықтың тарихын айтып тұр.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Тіркес көбіне екі адамның ежелгі жақындығын сипаттағанда айтылады: «Екеуі жалғыз құртты жарып жеген достар». Сарыны жылы, мақтау, кейде сағыныш. Біреуді дос болуға үгіттеу үшін емес, бар достықты бағалап суреттеу үшін қолданылады. Кейде араздасып қалған бұрынғы достарға «жалғыз құртты жарып жеп едіңдер ғой» деп, ескі жақындығын есіне салады.
Қолданылу жағдаяттары
— Әскерде бірге қызмет еткен екі қарт кездескенде, немересі «атам мен Сәкен ата жалғыз құртты жарып жеген» деп таныстырды.
— Құдалықта ақсақал күйеу жігіттің әкесі мен өз әкесінің бала кезде қой бағып, жалғыз құртты жарып жегенін айтып, жиынды толқытты.