Ұрлық туралы 78
Ұрлық туралы мақал-мәтелдер адалдықты дәріптеп, ұрлықтың соңы қорлық екенін еске салады.
78
Мақал-мәтел
24.6K
Қаралым
315
Орташа
Ең көп оқылған
Ұры түн асқанша,
Бөрі қыр асқанша.
Бөрі қыр асқанша.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ұрының ісі түн қараңғысымен, білдірмей жасалатынын аңғартады. Ұры қауіптен қашып, ізі…
Ұрының арты қуыс.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ұрлықтың түбі жақсылыққа апармайтынын білдіреді. Тура мағынасында, ұры қандай іс жасаса да…
Ет дәмділігін қойса,
Мен ұрлығымды қояр едім.
Мен ұрлығымды қояр едім.
Негізгі мағынасы Ұрының сөзі: ет дәмді болуын қойса, мен де ұрлықты қояр едім. Яғни ол кінәні өзінен емес, еттің…
Ет тәттілігін қойса,
Мен ұрлығымды қояр едім.
Мен ұрлығымды қояр едім.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адамға еттің дәмі қатты ұнайды, сол сияқты ұры да өз ісін тоқтатқысы…
Жүн жеп, жабағы тышқан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай ұсақ, елеусіз көрінгенімен, іштен іріткі салып, пайда келтірмей, керісінше зиян…
Сұрыптау:
Абыройлы болар жігіттің
Алғашқы ұрлығы ашылар.
Алғашқы ұрлығы ашылар.
Негізгі мағынасы Абыройлы, ел алдында жүзі жарық болар жігіттің жаман ісі ұзаққа бармайды. Мақал тура мағынасында…
Адам тілінен жазады, ұры - ізінен.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өз басына пәле көбіне өз сөзінен келетінін аңғартады. Ойланбай сөйлеген адам…
Айтып істеген ұрлықтың айыбы жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ұрлықты алдын ала айтып, жоспарлап істесе де, оның күнәсі мен айыбы…
Арам жеген құстырар.
Негізгі мағынасы Арам, яғни тыйым салынған не біреуден ұрлап, алдап алынған ас адамның ішіне тұрмайды, құстырып…
Арам жесең, тойғаныңша же,
Ұрлық қылсаң, өлгенше қыл.
Ұрлық қылсаң, өлгенше қыл.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — арам ас жеген адам тоя береді, ал ұрлық жасаған кісі оны бір рет істеп…
Күнде бір мақал
«Ұрлық туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Арамның ісі өрге баспайды,
Өрге басса да, өрден аспайды.
Өрге басса да, өрден аспайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал арам жолмен істелген істің баянды болмайтынын айтады. Тура мағынасында: қулықпен, ұрлықпен…
Атақты ұры аштан өледі,
Атақсыз ұры қарын толтырады.
Атақсыз ұры қарын толтырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ұрлықпен күн көрген адамның тірлігі баянды болмайтынын аңғартады. Тура мағынасында да, ұрлық…
Ашынған тілді, ашыққан ұры болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ашу мен аштық адамның мінезін өзгертіп жіберетінін білдіреді. Тура мағынасында, ашынған адам…
Байлық - ұрылықтың жемісі.
Негізгі мағынасы Мақал үлкен дүниенің көбіне адал жолмен жиналмайтынын ащы түрде айтады. Мұнда «ұрылық» тек біреудің…
Барымта алған мал емес,
Қуып алған құн емес.
Қуып алған құн емес.
Негізгі мағынасы Бұл мақал біреудің малын тартып алу, күшпен иемдену — шынайы пайда емес, адал еңбекпен келген дүние…
Бермейін деген құлының
Жалғыз тайын ұры алар .
Жалғыз тайын ұры алар .
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бергісі келмей, сараңдық танытқан адамның жалғыз тайы да ұрылардың қолына…
Білген кісі ұрыны пақыр дейді,
Білмеген кісі ұрыны батыр дейді.
Білмеген кісі ұрыны батыр дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір нәрсенің сырын, шын жағдайын білетін адам ұрының кім екенін дұрыс…
Біреудің тауығын жесең, қаз байла,
Біреудің малын жесең, қыз байла.
Біреудің малын жесең, қыз байла.
Негізгі мағынасы Біреудің тауығын жесең, орнына одан қымбат қаз әкеліп бер; біреудің малын жесең, оның өтеуіне қызыңды…
Бөрі азығы мен ұры азығы жолда.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қасқырдың да, ұрының да қорегі жол үстінде табылады. Астарлы мағынасы…
Бұзау ұрлаған өгізді де ұрлайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ұсақ бұзауды ұрлап жүрген адам ақыры ірі өгізге де қол сұғуы мүмкін…
Бұйдалы түйені ұрлау үшін,
Әуелі сабақты жіп ұрлап көр.
Әуелі сабақты жіп ұрлап көр.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір істі бірден ірі қылмыспен бастамай, адам алдымен соған жетелейтін шағын қадамдардан…
Екі сауыншы кездессе,
Шелегі мен қаймағын айтады.
Екі ұста кездессе,
Балғасы мен салмағын айтады.
Екі ұры кездессе,
Қайдағы мен жайдағыны айтады.
Шелегі мен қаймағын айтады.
Екі ұста кездессе,
Балғасы мен салмағын айтады.
Екі ұры кездессе,
Қайдағы мен жайдағыны айтады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамдардың мінезі мен әдеті сөйлеген сөзінен білінеді деген ойды білдіреді. Бірі өз еңбегін…
Ет дәмділігін қойса,
Мен ұрлығымды қояр едім.
Мен ұрлығымды қояр едім.
Негізгі мағынасы Ұрының сөзі: ет дәмді болуын қойса, мен де ұрлықты қояр едім. Яғни ол кінәні өзінен емес, еттің…
Ет тәттілігін қойса,
Мен ұрлығымды қояр едім.
Мен ұрлығымды қояр едім.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адамға еттің дәмі қатты ұнайды, сол сияқты ұры да өз ісін тоқтатқысы…
Ешкі жейді ебелек,
Ешкіні жейді кебенек.
Ешкіні жейді кебенек.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өмірдегі себеп пен салдарды астарлап көрсетеді: ұсақ, бейқам әрекеттің соңы өзіне кесір…
Жаман ұры жақындағысын қармайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жаман ұры қолына түскен ең жақын, ең оңай затты іліп әкетеді. Астарлы…
Жаптым жала, жақтым күйе.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — біреуге жалған сөз жауып, бетіне күйе жағу, яғни оның абыройын түсіру…
Жолдан алған жолда қалады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жол үстінде, сапар кезінде табылған немесе қолға түскен нәрсе сол жолдың…
Жүн жеп, жабағы тышқан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай ұсақ, елеусіз көрінгенімен, іштен іріткі салып, пайда келтірмей, керісінше зиян…
Жылан шаққан адам ала жіпті аттамайды.
Негізгі мағынасы Жылан шағып, удың азабын тартқан адам жерде жатқан ала жіпті көрсе, жылан екен деп шошиды, оны аттап…
Ит жатқан жерде сүйек қалмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ит жатқан жерде сүйек жатса, ол міндетті түрде жоғалып кетеді, себебі ит…
Ішпес-жеместің малы ұрыларға бұйырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — иесі малын пайдаланбай, қорғамай, бейқам ұстаса, ондай мал ұрылардың…
Кебіс ұрлаған - бір кісі,
Күмәнді болар мың кісі.
Күмәнді болар мың кісі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ұсақ бір істен, мысалы кебіс ұрланғаннан, бір адамның ғана кінәсі білінсе…
Кері кеткеннің келіні ұрлық қылады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жолы, тәрбиесі, ниеті бұзылған адамның үй ішіндегі ісі де оңбайды, соның…
Қасқыр қарызын терісімен өтейді.
Негізгі мағынасы Қасқыр жыл бойы ауыл малын жеп, бақташыға шығын келтіреді. Ақыры аңшы оны алып, терісін сыпырады…
Қасықтап алғанмен көл таусылмас,
Ұры қанша алғанмен ел таусылмас.
Ұры қанша алғанмен ел таусылмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — көлден қасықпен су алғаннан көлдің суы таусылмайды, ал ұры қанша ұрласа…
Қорқарың бар,
Қосты неге тонайсың?
Қосты неге тонайсың?
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: «Қорқатын нәрсең бар болса, неге тағы тонайсың?» деген сұрақ. Астарлы…
Құмсыз шөл, ұрысыз ел болмайды.
Негізгі мағынасы Құмсыз шөл болмайтыны сияқты, ұрысыз ел де болмайды деген сөз. Бұл мақалдың тура мағынасы — қай жерде…
Қырық кәрі жілік тағылған малды ұры алмайды.
Негізгі мағынасы Көп адамның қорғауындағы, көптің күші байланған дүниеге ұры батпайды. Кәрі жілік — білектің сүйегі, ал…
Мал айдаса - жаудікі,
Ысқырса - желдікі.
Ысқырса - желдікі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: малды айдап әкетсе, ол жаудың олжасы болып кетеді; ал тек ысқырып, бос…
Мешкей семірмейді, ұры байымайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ашкөздік пен арамдықтың түбі жақсылыққа жеткізбейтінін айтады. Тура мағынасында көп жейтін…
Мінгені есек,
Айтқаны өсек,
Тұла бойы есеп.
Айтқаны өсек,
Тұла бойы есеп.
Негізгі мағынасы Мақал бір адамның бейнесін үш штрихпен сызып береді: астындағы көлігі — есек, аузындағы сөзі — өсек…
Ортаның малын олжа көрме.
Негізгі мағынасы «Ортаның малын олжа көрме» деген мақал өзгенің дүниесіне көз тігіп, оны оңай табылған олжа сияқты…
Оттай орақшы, жаудай қарақшы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал еңбек адамының бейнесін өте өткір салыстыру арқылы береді. «Оттай орақшы» дегені — ширақ…
Өтірік деген дұшпан бар,
Отқа сүйреп салатын.
Отқа сүйреп салатын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өтіріктің адамға да, қоғамға да зиян екенін ескертеді. Тура мағынасында «өтірік» адамды…
«Ұрлық туралы» мақал-мәтелдер қазақтың адал еңбек пен ар-ұятты биік қоятын дүниетанымын көрсетеді. Бұл нақыл сөздер ұрлықты тек заң бұзу емес, адамдыққа сын, ұятқа дақ деп бағалап, қоғамдағы сенім мен ынтымақты сақтаудың маңызын айтады.
Бұл санаттағы мақалдар ұрлықтың түбі береке қашырып, абырой кетіретінін, ал адалдық пен маңдай термен келген табыстың қадірлі екенін ұғындырады. Олар тәрбие құралы ретінде жас ұрпақты ұқыптылыққа, қанағатқа, өзгенің ақысын жемеуге шақырып, дұрыс жолды таңдауға бағыт береді.
Бұл санаттағы мақалдар ұрлықтың түбі береке қашырып, абырой кетіретінін, ал адалдық пен маңдай термен келген табыстың қадірлі екенін ұғындырады. Олар тәрбие құралы ретінде жас ұрпақты ұқыптылыққа, қанағатқа, өзгенің ақысын жемеуге шақырып, дұрыс жолды таңдауға бағыт береді.