Ұрысы күшті болса, иесі өлер,
Айғыры күшті болса, биесі өлер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сырттай қарағанда күштің артықтығы туралы айтқандай көрінеді. Бірақ астарында: үй ішіндегі, не ортадағы еңсесі басым адамның, не күшті тараптың озбырлығы әлсізге зиян тигізетіні меңзеледі. Яғни күштің өзі әрдайым игілік емес, егер ол орынсыз пайдаланылса, қырсық пен қасірет әкеледі. Тура мағынасында дауласқан ұрыс күшейсе, иесіне де сор; үйірдегі айғыр шектен тыс өктем болса, биенің берекесі бұзылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ұрысы күшті» дегені — ырың-жырың, жанжал, дүмпу. «Иесі» — сол жанжалдың ортасындағы адам, отбасы не орта. Ал «айғыр» мен «бие» көшпелі өмірдегі үйірдің белгісі: айғырдың міндеті — қорғау, ал биенің күйі — береке мен өсім. Айғырдың шамадан тыс күш көрсетуі үйірге тыныштық бермейді, сол сияқты өктем мінез де тіршіліктің шырқын бұзады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал отбасыда, жұмыста, қоғамда орынсыз қаталдықтың зиянын ескерту үшін айтылады. Мысалы, басшы қызметкерлерге үнемі айқайлап, қысым жасаса, ұжымда үрей көбейіп, нәтиже төмендейді. Демек, күш пен бедел ақылмен, сабырмен жұмсалуы керек.
Aıǵyry kúshti bolsa, bıesi óler.