Бара жатқанның балтасын,
Келе жатқанның кетпенін қоймаған.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — біреудің қолындағы құралын да, жол-жөнекей алып келе жатқан затын да алып қалмай, иесін бос жібермеу дегенге саяды. Астарлы мағынасы — жолыққан адамның еңсесін түсірмей, қолындағысын тартып алмай, керісінше, оған кедергі келтірмеу, әлсізді жығып алмау. Халық мұнда өзгенің несібесіне, еңбегіне, жүріп өткен жолына құрметпен қарауды меңзейді. Яғни біреудің барын қызғанба, жолын кеспе, қажет болса жәрдем бер деген ой жатыр.
Образдар мен теңеулер
«Балтa» мен «кетпен» — қазақ тұрмысындағы еңбек құралдары. «Бара жатқан» және «келе жатқан» деген қарсы қозғалыс адам өміріндегі жол, тіршілік, әрекет белгісін білдіреді. Бұл жерде құралдың өзі ғана емес, адамның ниеті мен ырысы да астарланады. Балғаны ұстап бара жатқан адам — өз ісімен кеткен жан, кетпен әкеліп келе жатқан адам — еңбекке дайын, іске құлшынысы бар кісі.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал біреудің еңбегіне, жолына, мүмкіндігіне орынсыз араласпау мағынасында айтылады. Мысалы, бір қызметкердің бастамасын көреалмай, оны шетке ысырып тастау орнына, басшы оған қолдау көрсетсе, мақалдың мәні орындалады.
Kele jatqannyń ketpenin qoımaǵan.