Сұқ семірмес, ұры байымас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал тура мағынасында да, астарлы мағынасында да бір шындықты айтады: өзгенің несібесіне қол сұққан адам ешқашан шын тоқтыққа, баянды байлыққа жетпейді. «Сұқ» сөзі — сұғанақтық, көз аларту, ұрлыққа бейім мінез; ал «ұры» — адал еңбексіз пайда тапқысы келетін адам. Мұндай кісі қанша мал, ақша жиғандай көрінсе де, ол берекелі болмайды, себебі адалдық жоқ жерде ырыс та тұрмайды.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «семіру» мен «байу» — молшылық пен толықтықтың белгісі. Бірақ олар мұнда тек сыртқы байлықты емес, ішкі қанағат пен берекені де білдіреді. «Сұқ» пен «ұры» образдары адам бойындағы ашкөздік, тойымсыздық, арам жолмен күн көруді бейнелейді. Халық осы екі сөз арқылы арамдықтың түбі жоқ екенін, оның адамды құрдымға сүйейтінін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, біреу жұмыста өзгенің еңбегін иемденіп, өтірік есеппен пайда тапса, ол ұзаққа бармайды: сенімнен айырылады, абыройы төгіледі. Сондықтан қандай іс болса да адал еңбекпен, таза жолмен табыс табу керек.