Абыройлы болар жігіттің
Алғашқы ұрлығы ашылар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Абыройлы, ел алдында жүзі жарық болар жігіттің жаман ісі ұзаққа бармайды. Мақал тура мағынасында: ұрлық жасаған адам бір күні әшкере болады дегенді айтады. Астарлы мағынасы: мінезі таза, беделді адам адалдықтан таймауға тиіс, ал бір рет жасалған теріс қылықтың өзі оның атына дақ түсіреді. Сондықтан жігіттің шын абыройы — адал еңбек пен таза жүрісте.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «абыройлы жігіт» — тек жас адам емес, қоғамда сыйлы, намысты, жауапты азаматтың бейнесі. «Алғашқы ұрлығы» деген тіркес адамның алғашқы жаман қадамын білдіреді. «Ашылар» сөзі оның жасырын қалмайтынын, ақыры шындық бетке шығатынын меңзейді. Яғни халық ұрлықты тек қылмыс емес, адамдық беделге дақ түсіретін іс ретінде көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды бүгінгі күні де адалдық пен жауапкершілік туралы айтқанда қолданады. Мысалы, қызметкер бір құжатты қолдан бұрмалап, кейін ол іс тексеріс кезінде анықталса, оның беделі төмендейді. Сондықтан жастарға: «абыройды сақтаудың жолы — таза іс, шындық, адал еңбек» деген ойды жеткізеді.
Alǵashqy urlyǵy ashylar.