Жалаңаш кісіні ұры тонамайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: үстінде ештеңесі жоқ, яғни еш малы, заты, дүниесі жоқ адамды ұры тонамайды, өйткені одан алар ештеңе жоқ. Астарлы мағынасы: дүниеден, атақтан, пайдадан тарыққан не айырылған адамға сыртқы қауіп те, қызғаныш та онша жүрмейді. Кейде адам қатты кедейленсе, оның басындағы басты уайым — барынан айрылып қалу емес, күн көрудің өзі болады. Сонымен бірге, бұл сөз өмірдің шындығын ирониямен жеткізіп, «ештеңесі жоққа тиіспе» деген ойды да аңғартады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жалаңаш кісі» — тек киімсіз адам емес, барынан айырылған, қолында дүниесі жоқ жанның бейнесі. «Ұры» — пайда іздейтін, әлсізді пайдаланып қалатын адам. Яғни мақал адамда мүлік болмаса, оны қимылдататын да, қызықтыратын да себеп аз екенін образ арқылы көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал көбіне қалжыңмен не ащы шындықты айту үшін қолданылады. Мысалы, біреу телефонын, ақшасын, құжатын жоғалтып алып, «енді мені ұрламайды» десе, дәл осы мақал еске түседі. Ол адамға өмірде кейде байлық емес, амандық пен қарапайым тіршіліктің өзі маңызды екенін ұқтырады.