Ұрының ойында дар ағашы жүреді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ұрлық істеген адамның ойы тыныш болмайтынын білдіреді. Тура мағынасында, ұры өз ісінің жазасын, ұсталып қалу қаупін үнемі ойлап жүреді. Астарлы мағынасында, жаман жолға түскен адам ар-ұяттан айырылып, қорқыныш пен күдік ішінде өмір сүреді. Яғни, адал емес іс түбі адамды тыныштықтан айырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «дар ағашы» — ұрыға төнетін ең ауыр жаза, өлім қаупінің бейнесі. Халық осы образ арқылы ұрлықтың салдары өте қатерлі екенін көрсетеді. «Ойында жүреді» деген тіркес адамның санасынан бұл қауіп кетпейтінін, ұрланған мал-мүлік емес, керісінше үрей мен мазасыздық серік болатынын аңғартады. Образ өте өткір, сондықтан мақал тәрбиелік мәні күшті.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал кез келген заңсыз әрекетке қатысты айтылады: алаяқтық, пара алу, ұрлық, жалған құжат жасау сияқты істердің бәрі адамның жанын тынышсыз етеді. Мысалы, біреу жұмыста ақша жымқырып, сырт көзге жайбарақат көрінгенімен, іштей тексеріс пен әшкереленуден қорқып жүреді. Сонда осы мақал дәл келеді: адал емес адамның ойынан қауіп кетпейді.