Ұрыдан жалмауыз туады,
Жалмауыздан қанды ауыз туады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жаман әдеттің, теріс тәрбиенің ұрпақтан ұрпаққа күшейіп, асқына беруін ескертеді. Тура мағынасында ұрыдан одан да жаман, қауіпті адам туады дегендей әсер береді. Астарлы мағынасы — ұрлық, қиянат, арамдық адамды да, оның айналасын да бұзады; жаман жолға түскеннің соңы одан бетер сұмдық қылықтарға әкелуі мүмкін. Сондықтан адам мінезін ерте түзеп, теріс істен сақтану керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ұры» — ұсақ қылмыс пен арамдықтың белгісі. «Жалмауыз» — қатігез, обыр, жұртқа зиян келтіретін жаман күштің бейнесі. Ал «қанды ауыз» — ең шектен шыққан, қаныпезер, зұлым адамды білдіретін әсерлі теңеу. Халық осы үш бейне арқылы жамандықтың бірден тоқтамай, біртіндеп күшейетінін көрсетеді. Яғни, кішкентай қиянаттың өзі үлкен қылмысқа апарады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды адам тәрбиесі, отбасындағы бақылау, орта таңдауда қолдануға болады. Мысалы, бала өтірік айтып, ұсақ нәрсені ұрлай берсе, оған «осының соңы үлкен жамандыққа апаруы мүмкін» деп ескерту жасалады. Яғни мақала тек қылмысты емес, кез келген теріс дағдыны уақытында тоқтатудың маңызын үйретеді.
Jalmaýyzdan qandy aýyz týady.