Құмсыз шөл, ұрысыз ел болмайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Құмсыз шөл болмайтыны сияқты, ұрысыз ел де болмайды деген сөз. Бұл мақалдың тура мағынасы — қай жерде болса да, табиғаттың өз белгісі бар: шөлдің сипаты — құм. Ал астарлы мағынасы — қандай қоғамда да жаман қылық иелері кездеседі, бірақ сол үшін тұтас елді кінәлау дұрыс емес. Яғни елдің ішінде адал адам да, арам адам да болады; ұрының болуы — қоғамның шындығы, бірақ ол көпке ортақ мінез емес.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «құмсыз шөл» — шөлдің табиғи бейнесі, оның ажырамас белгісі. «Ұрысыз ел» — ел ішіндегі тәртіпке қайшы мінезді білдіретін бейнелі тіркес. Автор шөл мен құмды қатар қою арқылы, ұрлықты да қоғам өмірінен бөлек құбылыс емес екенін көрсетеді. Бірақ бұл ұрлықты ақтау емес, керісінше, өмірде мұндай жамандықпен сақ болып, күресу керек деген ишара.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды қоғамдағы кемшілікті көріп, бүкіл халықты жамандамау керек деген ойда қолдануға болады. Мысалы, бір мекемеде бір-екі адам қате істесе, «осының бәрі сондай» деу дұрыс емес; әр ортада жақсы мен жаман қатар жүреді. Сондықтан адам жеке мінезге қарап бағаланып, адалдықты бәрінен жоғары қою керек.