Білген кісі ұрыны пақыр дейді,
Білмеген кісі ұрыны батыр дейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: бір нәрсенің сырын, шын жағдайын білетін адам ұрының кім екенін дұрыс бағалайды, ал білмеген адам оған теріс баға беруі мүмкін. Астарлы мағынасы — адамды, істі немесе құбылысты үстірт қарап емес, терең түсінікпен бағалау керек. Білімсіз, аңғарымсыз адам жаман істің өзін ерлікке, айлакерлікті ақылдылыққа балап жіберуі мүмкін. Ал шын мәнін ұққан адам ұрлықтың қорлық екенін, ондай істің төмендік екенін таниды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «пақыр» сөзі — бейшара, қор, қадірі жоқ деген мағынаны береді. Яғни ұрының шын бейнесі батырлық емес, керісінше төмендік пен ұятсыздық екенін көрсетеді. «Батыр» сөзі бұл жерде тура мағынасында емес, адасқан бағалау ретінде қолданылған. Халық осы арқылы сыртқы айласы бар адамды ер, ал шын жамандықты ерлік деп шатастырудың қате екенін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір де бұл мақал жалған беделге ермеуді ескертеді. Мысалы, біреу әлеуметтік желіде ұрлықпен немесе біреуді алдаумен «пысық», «кәсіпкер» болып көрінсе, шын мәнінде ол — адал еңбектен қашқан адам. Тәжірибелі адам мұны бірден ажыратады, ал аңғал кісі оны үлгі көруі мүмкін.
Bilmegen kisi uryny batyr deıdi.