Ауыл үйдің моншағын күндіз ұрлап, түнде тақ.

Негізгі мағынасы

Мақалдың тура мағынасы: көршінің моншағын күндіз ұрласаң, оны тек түнде, ешкім көрмейтін кезде ғана тағасың. Астарлы мағынасы — жақын адамнан, бір ауылдың ішінен ұрланған нәрседен қызық жоқ: оны жұрт алдында көрсете алмайсың, онымен ашық қуана алмайсың, тек жасырынып пайдаланасың. Мақал ұрлықтың, әсіресе көршінің ақысын жеудің мағынасыздығын мысқылмен әшкерелейді. Ұрланған дүние иесіне қуаныш әкелмейді, керісінше оны үнемі қорқыныш пен ұятқа батырады.

Образдар мен теңеулер

«Ауыл үй» — көрші, күнде көріп жүрген жақын адамдар. «Моншақ» — сән үшін тағылатын, көзге көріну үшін жасалған әшекей. Көрсету үшін жасалған әшекейді қараңғыда тағу — күлкілі қарама-қайшылық: сәннің мәні жоғалады. «Күндіз» бен «түн» қарсы қойылып, ашық өмір мен жасырын тірліктің айырмасы көрсетілген.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Бүгін бұл мақал өзгенің еңбегін, затын, идеясын иемденіп, оны ашық пайдалана алмай жүрген адамға айтылады. Мысалы, әріптесінің жазған мәтінін көшіріп алған адам оны жұрт алдында мақтана көрсете алмайды, түпнұсқа иесі танып қоя ма деп үнемі қорқады. Адал жолмен келген азғантай нәрсе ғана адамды ашық жүргізеді, ал көршіңнің ақысы қашан да көзіңе ұят болып көрінеді.