Ауыл үйдің моншағын күндіз ұрлап, түнде тақ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ауыл ішіндегі өсек, сөз тасу, біреудің абыройын түсіру сияқты теріс қылықты әжуа етеді. Тура мағынасында бірдеңені күндіз ұрлап, түнде тағы тақу сияқты көрінгенімен, астарында адам елге жаман ат шығаратын әрекетті қайталай береді деген ой жатыр. Яғни, мұндай адам ұрлыққа да, ұятқа да үйір, істегені бір күнде әшкереленіп қалады.
Образдар мен теңеулер
«Ауыл үйдің моншағы» деген тіркес ауылдағы көзге көрінетін ұсақ, бірақ қымбат бұйымды меңзейді. «Күндіз ұрлап, түнде тақ» дегені — жасырын істелген іс те, сыртқа шықпаса да, адамның өз мінезі арқылы байқалып тұратынын білдіреді. Мұнда «моншақ» — сән, абырой, қадір; «ұрлау» — қулық пен арамдық; «тағу» — сол жаман істі қайта жалғастыру деген астар береді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал біреудің сөзін бұрмалап таратып, не ұжымда өзгенің еңбегін иеленетін адамға қатысты айтылады. Мысалы, жұмыста бір қызметкер басқаның идеясын өзінікі қылып көрсетіп, кейін сол әдетін тағы қайталаса, жұрт оны осы мақалмен сынайды. Бұл сөз адамды ұяттан, арамдықтан сақтандырады.