Ұрысы күшті болса, иесін сабайды.

Негізгі мағынасы

Мұндағы «ұрысы» — «ұры» сөзінен, яғни ұрлық жасаған адам. Мақалдың тура мағынасы: ұры күшті болса, малын ұрлатқан иесінің өзін ұрып-соғады. Астарлы мағынасы — күш әділдіктен басым түскенде кінәлі адам жауап берудің орнына жәбірленушіні жазалайды, ал әлсіз жақ әрі шығынға батып, әрі қорлық көреді. Мақал күші бар жерде шындықты дәлелдеудің қиын екенін, озбырлықтың өз тәртібін орнататынын ащы мысқылмен айтады. Сонымен бірге бұл сөзде ескерту бар: әділдік тек күшпен өлшенсе, ұры мен ие орын ауыстырып алады.

Образдар мен теңеулер

«Ұры» — өзгенің ақысын жеген, заңсыз жолмен пайда тапқан адам. «Ие» — мүліктің заңды қожайыны, шын мәнінде жәбір көрген жақ. «Сабау» — қиянаттың үстіне қиянат, күштің ашық көрінісі. Ұры мен иенің рөлдері төңкеріліп кеткен осы көрініс әділетсіздіктің шегіне жеткен күйін бейнелейді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Бүгін бұл мақалды ықпалы бар адам өзі кінәлі бола тұра, жәбірленген жақты қудалаған жағдайда айтады. Мысалы, біреудің идеясын иемденген беделді әріптес, шағым түскенде, керісінше шағымданушыны «жанжалшыл» деп шеттетуге тырысуы мүмкін. Мақал мұндай кезде әділдікті күштің емес, заң мен шындықтың таразысымен өлшеу керегін еске салады.