Ұры басқаның малын жейді,
Өзінің арын жейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ұрлықтың түбі жақсылыққа апармайтынын ескертеді. Тура мағынада ұры бөтеннің малын алып, пайда көргендей болады. Бірақ астарлы мағынасы әлдеқайда терең: ол біреудің дүниесін иелену арқылы ең алдымен өз абыройын, адамдық қадірін жоғалтады. Яғни ұрлық сырттай пайда сияқты көрінгенімен, ішкі жағынан ар-ұятты, намысты, сенімді жейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «мал» — тек төрт түлік емес, жалпы біреудің адал еңбегімен тапқан дүниесі. Ал «арын жейді» деген тіркес өте әсерлі образ: ар көзге көрінбейтін рухани байлық болғанымен, ол адамның шын қадірін сақтайды. Ұры малды жегендей емес, өз жанын іштен кеміріп, адамдық болмысын әлсіретеді. Осы арқылы мақал ұрлықтың материалдық зиянынан гөрі рухани қасіреті ауыр екенін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал тек мал ұрлығына емес, біреудің затын, ақшасын, еңбегін немесе идеясын рұқсатсыз алу жағдайына да сай келеді. Мысалы, студент интернеттен дайын жұмысты көшіріп өткізсе, ол уақытша баға алуы мүмкін, бірақ өз білімін де, адалдығын да жоғалтады. Сондықтан мақал адамды адалдыққа, ұятты сақтауға шақырады.
Óziniń aryn jeıdi.