Атақты ұры аштан өледі,
Атақсыз ұры қарын толтырады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ұрлықпен күн көрген адамның тірлігі баянды болмайтынын аңғартады. Тура мағынасында да, ұрлық жасаған адам бір кезде аштыққа ұшырайды: әйгілі болып, әшкере болса, еркін әрекет ете алмай қалады. Астарлы мағынасы — жаман жолмен табылған нәпсінің берекесі жоқ, уақытша пайда түбінде опық жегізеді. Атаққа іліккен ұрының соңы жазаға, масқараға, таршылыққа апарады, ал ешкімге белгілі емес ұры болса да, бір мезет қарнын тойдырғандай көрінгенімен, ол да адал несібе емес.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «атақты ұры» — елге белгілі болып, аты шыққан, бірақ абыройы жоқ адам. «Аштан өледі» дегені оның түбі тығырыққа тірелетінін білдіреді. «Атақсыз ұры» — көзге түспей жүрген, жасырын әрекет ететін адам. «Қарын толтырады» — қысқа уақытқа пайда көріп, қажеттісін алғандай болады деген ишара. Осы екі қарсы қойылым арқылы мақал ұрлықтың сырттай әртүрлі көрінгенімен, ішкі нәтижесі бірдей екенін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал заңсыз табысқа, алаяқтыққа, кеңседегі ұрлыққа немесе біреудің еңбегін иемденуге де қатысты айтылады. Мысалы, бір адам жұмыста есепті бұрмалап пайда тапса, әуелде ұтқандай көрінеді, бірақ кейін беделінен, қызметінен, тіпті бостандығынан айырылуы мүмкін. Сондықтан мақал адал еңбекке жетелейді.
Ataqsyz ury qaryn toltyrady.