Айтып істеген ұрлықтың айыбы жоқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — ұрлықты алдын ала айтып, жоспарлап істесе де, оның күнәсі мен айыбы жойылмайды. Астарлы мағынасы — жаман істі ашық айту оны ақтамайды; ниет бұзылса, іс те бұзық болады. Яғни қулықты «айтып қою» арқылы әділетті іс жасап тұрғандай көріну мүмкін емес.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «айтып істеген» сөзі істі жасырмай, әдейі жоспарлап, тіпті мақтанышпен орындауды білдіреді. Ал «ұрлық» — тек біреудің затын алу емес, жалпы арам жолмен пайда табудың символы. «Айыбы жоқ» деген тіркес иронияға құрылған: сырттай қарағанда сылтау табылғандай көрінгенімен, шын мәнінде қылмыстың салмағы өзгермейді. Осы арқылы халық ар-ұят пен адалдықты жоғары қояды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адал емес әрекетті түрлі сылтаумен ақтағысы келетін адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, біреу жұмыстағы нәтижені өз еңбегім деп көрсетсе, бірақ оны алдын ала жоспарлап істесе, «айтып істеген ұрлықтың айыбы жоқ» деу дұрыс емес екенін осы мақал еске салады. Яғни жаман істі жария ету оның жауапкершілігін жеңілдетпейді.