Айтып істеген ұрлықтың айыбы жоқ.
«Айтып істеген ұрлықтың айыбы жоқ.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Айтып істеген ұрлықтың айыбы жоқ дейді: иесіне айтып, ашық алған нәрсе ұрлық саналмайды. Мақал ұрлықтың мәні оның жасырындығында екенін айтады: біреудің затын рұқсатсыз, жасырын алу — ұрлық, ал ескертіп, ашық алу — басқа іс. Ағайын арасында бір нәрсе алсаң да, иесіне айт, сонда араға күдік түспейді деген өмірлік ақыл да бар.
Образдар мен теңеулер
Айып — кінә, сондай-ақ ескі қазақ құқығында кінәлі төлейтін мал. Ескі әдет-ғұрыпта жасырын ұрлық пен ашық алудың айырмасы болған: дау шешілмегенде жәбірленуші жақ ашық түрде мал айдап алатын барымта ұрлық саналмаған. Мақал осы түсінікпен үндес: ашық істің ұяты жоқ, жасырын істің ұяты бар.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды иесіне ескертіп алған затты ұрлық деп айыптағанда немесе біреудің затын алмас бұрын айтуға кеңес бергенде қолданады. Мысалы: «Велосипедіңді алып тұрамын, саған айтып кетіп барамын: айтып істеген ұрлықтың айыбы жоқ».
Қолданылу жағдаяттары
— Ағасының кітабын сұрамай алып, ұрыс естіген інісіне апасы осы мақалды айтып, келесі жолы алдын ала айтуды үйретті.
— Тойда құдалар арасындағы әзіл-ұрлық кезінде бір ақсақал күліп осы мақалды айтты.