Ұры тойғанша жеп, өлгенше қарғанады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ұрының табиғатын әшкерелейді: ол тонап алғанын тойғанша жеп, қылмысын жасырудың орнына, ұсталып қалса, өлгенше қарғана береді. Тура мағынада — ұры қолына түскен пайдасын қызық көреді де, соңында бәрібір соры қайнайды. Астарлы мағынада — арам жолмен келген ырыс баянсыз, ұрлықтың соңы өкініш, масқара және жазамен аяқталады. Қазақ даналығы мұнда адал еңбек пен таза табыстың қадірін терең меңзейді.
Образдар мен теңеулер
«Тойғанша жеп» деген тіркес адамның ашкөздігін, нәпсісін тоқтата алмаған күйін бейнелейді. Ал «өлгенше қарғанады» сөзі ұрлықтың әшкереленгендегі күйзелісін, қарғыс-наласын көрсетеді. Мұнда қарғау тек тілдегі сөз емес, өз ісіне өзі күйініп, тығырыққа тірелген адамның бейнесі.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды бүгінгі күні алаяқтық, парақорлық, біреудің еңбегін пайдаланып пайда табу сияқты істерге қатысты айтады. Мысалы, жұмыста есепті бұрмалап, өз пайдасын ойлаған адам уақытша ұтқандай көрінгенімен, кейін беделінен айырылып, жауапқа тартылады. Сондықтан мақал адамдарды адалдыққа шақырады.