Ұры өле-өлгенше ақпын дейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал өтірік пен екіжүзділіктің ешқашан арылмайтынын меңзейді. Ұры өз ісінің теріс екенін біле тұра, өзін ақтап алуға тырысады, тіпті өмір бойы кінәсін мойындамай, «ақпын» деп жалған сөйлейді. Астарлы мағынасы — жаман адам өз қателігін түземесе, ақиқаттан қашып, өзін жақсы көрсетуге тырыса береді. Сондықтан адам адал болып, шындық алдында жауапкершілік сезінуі керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ұры» — тек мал-мүлік ұрлаған адам ғана емес, жалпы арсыз, өтірікке бейім, өз пайдасы үшін шындықты бұрмалайтын пенденің бейнесі. «Өле-өлгенше» деген тіркес оның мінезі өмір бойы өзгермейтінін көрсетеді. Ал «ақпын» сөзі тура мағынада «тазамын, кінәсізбін» дегенді білдірсе, бұл жерде ол жалған ақталудың символы ретінде қолданылған.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал өз кінәсін мойындамай, басқаны кінәлап отыратын адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, қызмет орнынан ақша жымқырған адам дәлел анық тұрса да, «менің қатысым жоқ» деп жалтара берсе, осы мақал орынды қолданылады. Ол адамды шыншыл болуға, жауапкершіліктен қашпауға шақырады.