Жортуылшы жолдасынан көреді, ұры - серігінен.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның жүрген ортасы, араласқан досы оның мінезі мен ісіне тікелей әсер ететінін айтады. Жортуылшы, яғни жорықта, сапарда жүрген адам өз жолдасынан үйренеді, соның ықпалында болады; ал ұры да жалғыз әрекет етпей, көбіне серігімен бірге қылмысқа барады. Астарлы мағынасы — адам кіммен араласса, соның жақсы не жаман қасиетін бойына сіңіреді. Сондықтан жаман ортаға ерген жанның өзі де бұзылуы мүмкін.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «жортуылшы» сөзі — жол үстіндегі, түрлі сынақ көретін адамды білдіреді. «Ұры» — тек қылмыскер ғана емес, жаман жолға түскен адамның бейнесі. «Серігі» мен «жолдасы» адамның жалғыз еместігін, әр ісінің қасындағылар арқылы қалыптасатынын көрсетеді. Мұнда серіктестік жақсы болса — игілікке, жаман болса — кесапатқа бастайтыны меңзеледі.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал жастардың дос таңдауына, орта әсеріне байланысты жиі айтылады. Мысалы, оқушы бос жүріп, тәртібі нашар достармен араласса, сабақтан қалып, әдепсіз қылыққа үйір болуы мүмкін. Ал жақсы ортаға кірсе, оқуына да, мінезіне де пайдасы тиеді. Сондықтан мақал адамға ортасын дұрыс таңдауды ескертеді.