Атын алдырған ерін жоқтамайды,
Басын алдырған шашын жоқтамайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: біреудің аты кетсе, оны қайта іздеп жоқтау оңай, ал басы кетсе, шашты жоқтаудың мәні жоқ. Астарлы мағынасы — адам ең әуелі ең қымбат, орны толмас нәрсені сақтауы керек. Мал-мүлік, сыртқы сән, ұсақ жоғалтуларға күйіп-пісуден гөрі, өмір мен ар-намыстың, басты құндылықтың амандығы маңызды. Яғни, кез келген істі өлшеп, шын зиян келтіретін нәрседен сақтан деген ой бар.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ат» — қазақ тіршілігінде көлік те, серік те, байлық та болған қымбат дүние. «Бас» — адамның өмірі, жан саулығы, негізгі тірегі. Ал «шаш» — баспен салыстырғанда қосымша, екінші кезектегі нәрсе. Мақал осы салыстыру арқылы «маңызды мен маңызды еместі ажырата біл» дегенді өте әсерлі жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал адамды сабырға, дұрыс басымдық қоюға үйретеді. Мысалы, жұмыс орнында біреу телефонның қапын жоғалтып алып қатты уайымдаса, ал шын мәнінде құжаттары мен жеке деректері қауіпсіз болса, үлкен мәселе жоқ. Яғни, ұсақ нәрсеге бола күйзелмей, негізгі құндылықты қорғау керек.
Basyn aldyrǵan shashyn joqtamaıdy.