Ақылды ұры өз ауылын тонамас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: ақылы бар ұры өзі тұратын ауылға, таныс жұртқа зиян келтірмейді. Астарлы мағынасы: ақылды адам өз ортасын, елін, ағайын-туысын жәбірлемейді, өз пайдасы үшін туған жеріне қиянат жасамайды. Яғни шын ақыл адамды ұрлыққа емес, ар-ұятқа, жауапкершілікке бастайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ұры» сөзі тек қылмыс иесін ғана емес, өз пайдасын ғана ойлайтын адамды да меңзейді. «Өз ауылы» — адамның туған ортасы, жақын жұрты, сенім артқан елі. Ауылдың тоналуы — өз үйіңнің берекесін бұзу, жақыныңа зиян келтіру деген астарлы ойды білдіреді. Мақал ақыл мен ардың қатар жүруі керек екенін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал өз мүддесін ойлап, жұмыс істейтін жеріне, командасына не қоғамға зиян келтірмейтін адамға қатысты айтылады. Мысалы, бір қызметкер құжатты жасырып, өз пайдасына шешпей, керісінше ұйымның мүлкін ұқыпты сақтаса, оны осы мақалмен сипаттауға болады. Яғни ақылды адам адалдықты таңдайды, өйткені өз ортасына қиянат жасау — түптің түбінде өзіне жасалған зиян.