Өзі ұры біреуді ұры дейді,
Өзі қара біреуді қара дейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам өз бойындағы кемшілікті көрмей, басқаны кінәлайтынын білдіреді. Тура мағынасында ұры адам өзіне ұқсас кісіні «ұры» деп, қара ниетті адам өзгеге «қара» деп мін тағуы мүмкін. Астарлы мағынасы — пендешілік, екіжүзділік, өз мінін түземей тұрып, өзгені айыптау. Халық мұндай мінезді құптамайды, өйткені әділ адам алдымен өзін таразылайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ұры» — тек мал ұрлайтын адам емес, жалпы арам, әділетсіз, біреудің ақысын жеуге бейім кісі бейнесі. Ал «қара» сөзі мұнда түс атауы емес, ниеті бұлыңғыр, ішкі дүниесі таза емес адам деген ишара. Яғни мақал адам мінезін қысқа да нұсқа ашып, ішкі кірді сыртқа жапсыру әрекетін әшкерелейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал біреудің өзін ақтап, өзгеге орынсыз жала жабатын жағдайларда жиі айтылады. Мысалы, жұмыста өз міндетін орындамай жүрген қызметкер әріптесін «жалқау» деп кінәласа, оны осы мақалмен тоқтатуға болады. Мұндайда мақал адамды өзін-өзі сынауға, адал болуға және басқаны айыптамас бұрын өз әрекетін ойлауға шақырады.
Ózi qara bireýdi qara deıdi.