Тентек қашса, биі бар,
Ұры қашса, үйі бар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: тентек адам қашса да, барып паналайтын биі, ұры қашса да, тығылатын үйі бар деген ойды білдіреді. Астарлы мағынасы: әр адам өз ісіне, мінезіне сай сүйеніш, қорған немесе сыбайлас табады. Жақсы адамның тірегі — әділ би, адал орта; ал жаман адамның сүйенері — қулық пен бұзақылыққа жақын орта. Сондықтан мақал адамды кіммен араласатынына, қандай жолды таңдайтынына жауапкершілікпен қарауға шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «би» — әділдік пен арашаның, ал «үй» — пананың, жасырынатын жердің бейнесі. «Тентек» пен «ұры» — тәртіпсіздік пен жаман қылықтың көрінісі. Халық осы екі образ арқылы жақсы мен жаманды салыстырады: біреуі қорғанын ел ішіндегі сыйлы, беделді адамнан іздейді, екіншісі күнәсін жасыратын қараңғы мекеннен пана табады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал теріс ортаға ерген адамның ақыры соған сүйенетінін ескерту үшін қолданылады. Мысалы, бір жасөспірім бұзақы достарымен жүріп, қиындыққа тап болса, оны ақтайтын адам табылып, қателігі жасырылады деген мағынада айтуға болады. Мақалдың тәрбиелік мәні — адал орта таңдау.
Ury qashsa, úıi bar.