«Ұрыға мал құтаймас.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ұрының малы құт-береке таппайды, өспейді дейді. Мақал арам жолмен табылған дүниенің игілігі жоқ екенін айтады: ұрланған мал тез сатылады, жейіледі, ұсталса, қайтарылады, ешқашан өсіп-өнбейді. Халық түсінігінде адал малдың ғана берекесі болады, ал ұрының малына құт қонбайды.
Образдар мен теңеулер
Құтаю — құт қону, береке табу, өсіп-өну. Қазақ малды құт деп санаған: малдың құты иесінің адалдығына байланысты деген сенім болған. Ұрланған мал жасырын бағылады, тез сатылады, төлдеп-өсуге уақыты жоқ. Мақал осы тұрмыстық шындық пен қасиетті сенімді бір сөйлемге біріктірген.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды арам жолмен байымақ болған адамға ескерту ретінде немесе ұрлықпен тапқанын тез жоғалтқан адам туралы айтады. Мысалы: «Ұрлаған жылқыларының бірі де қолында қалмады: ұрыға мал құтаймас».
Қолданылу жағдаяттары
— Көршісінің қойын ұрлап, өз отарына қосқан жігіттің бір жылда малы азайып кеткенін көрген ақсақал осы мақалды айтты.
— Атасы немересіне ескі заманның ұрылары туралы әңгімелеп, олардың ешқайсысы байымағанын айтып, осы мақалды қосты.