Ұрыға мал құтаймас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Ұрыға мал құтаймас» деген мақалдың тура мағынасы — ұрының қолындағы мал көбеймейді, берекелі болмайды. Астарлы мағынасы — адал емес жолмен келген дүние тұрақтамайды, ұрлықпен тапқан малдың ырысы жоқ. Мұндай байлық көп көрінгенімен, ұзаққа бармайды: бірде ұсталады, бірде шашылады, бірде иесіне қайтады. Халық бұл сөз арқылы адамды адал еңбекке, таза табысқа үндейді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «мал» — тек төрт түлік қана емес, жалпы дүние-мүлік, табыс, ырыс мағынасында қолданылған. «Құтаймас» сөзі «көбеймес, берекелі болмайды» дегенді білдіреді. Яғни малдың көбеюі тек санмен өлшенбейді, оның берекесі мен адал жолы маңызды. Ұры бейнесі — еңбексіз пайда көргісі келетін, өзгенің несібесіне қол сұғатын адам.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал заңсыз табыс, жемқорлық, алаяқтық сияқты әрекеттерге қатысты айтылады. Мысалы, біреу біреудің ақшасын алдап алып, уақытша пайда тапса да, кейін оның ісі әшкереленіп, барынан айырылуы мүмкін. Сондықтан халық «ұрыға мал құтаймас» деп, адал еңбек қана баянды болатынын ескертеді.