Ой туралы 1210
Ой туралы мақал-мәтелдер ақыл, терең толғаныс пен дұрыс шешімнің қадірін ұғындырады.
1210
Мақал-мәтел
409.9K
Қаралым
338
Орташа
Сұрыптау:
Ұшарын жел, қонарын сай біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр істің, әр адамның өз жолы мен тұрақтайтын орнын алдын ала бір Алла емес, сол істің…
Жел тұрмаса, шөптің басы қимылдамайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кез келген оқиғаның, сөздің не әңгіме-өсектің артында белгілі бір себеп болатынын білдіреді…
Заманың түлкі болса, тазы боп шал.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: замандағы жағдай түлкідей қулыққа, айлаға толы болса, оған тазыдай шапшаң…
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында…
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені…
Уақыттың бос өткені - өмірдің бос кеткені.
Негізгі мағынасы Бұл мақал уақыттың қадірін білудің өмірдегі ең маңызды істердің бірі екенін айтады. Тура мағынасында…
Өнер алды - қызыл тіл.
Негізгі мағынасы «Өнер алды – қызыл тіл» деген мақал сөз өнерінің, шешен сөйлеудің, ойды анық әрі әсерлі жеткізудің ең…
Таң атпайын десе, Күн қоймайды,
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — таңның атуы мен күннің шығуы адамның қалауына емес, табиғат заңына…
Дария жанынан құдық қазба.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тура мағынасында дарияның дәл қасынан құдық қазудың қажетсіз екенін айтады: су бар жерде…
Сөз атасы - құлақ,
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр нәрсенің бастау-бұлағы, түп негізі болатынын айтады. Сөздің бастауында — тыңдай білу…
Уақыт - қадірін білгенге қазына,
Білмегенге быламық.
Білмегенге быламық.
Негізгі мағынасы Уақыттың қадірін түсінген адам оны бағалы қазынадай көреді, өйткені әр сәтті тиімді пайдалану өмірде…
Көлдің көркі - құрақ,
Таудың көркі - бұлақ.
Таудың көркі - бұлақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал табиғаттың әр бөлшегі өз орнымен сұлу екенін білдіреді. Көлдің сәнін келтіретін — оның…
Жеті рет өлшеп, бір рет кес.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның кез келген істі асықпай, ойланып, алдын ала тексеріп барып орындауы керек екенін…
Заманы бірдің амалы бір.
Негізгі мағынасы «Заманы бірдің амалы бір» деген мақал бір дәуірде, бір қоғамда өмір сүрген адамдардың…
Қазан аузы жоғары , қармақ суда.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қазанның аузы жоғары қарап тұрады, ал қармақ су ішінде болады. Астарлы…
Су анасы - бұлақ,
Сөз анасы - құлақ.
Сөз анасы - құлақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, бұлақ — судың бастауы, ал құлақ — сөздің бастауын, яғни тыңдауды…
Екі кеменің құйрығын ұстаған суға кетеді.
Негізгі мағынасы Екі кеменің құйрығын ұстаған суға кетеді деген мақал адам бір уақытта екі істі, екі бағытты не екі…
Тисе терекке, тимесе бұтаққа.
Негізгі мағынасы Бұл мақал «бір әрекет жасасаң, қалай да бір нәтижеге жет» деген ойды білдіреді. Тура мағынада: тас…
Жүйелі сөз жүйесін табады,
Жүйесіз сөз иесін табады.
Жүйесіз сөз иесін табады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің реті мен орнымен айтылуының қаншалықты маңызды екенін білдіреді. Ойы жинақы, сөзі…
Жетіқарақшыны таныған,
Жеті түнде адаспас.
Жеті түнде адаспас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — аспандағы Жетіқарақшы жұлдызын таныған адам түнде жолын таба алады…
Баяғы жартас - бір жартас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қанша уақыт өтсе де, баяғы жартас сол күйінде қалады. Астарлы мағынасы…
Темірді қызған кезде соқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал істің дер кезінде орындалуы керегін айтады. Темір қызған кезде ғана иіледі, ал суып қалса…
Түс - түлкінің боғы.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы түс көруді түлкінің нәжісімен салыстырып, оның шын нәрсе емес, өткінші әрі…
Кешегі күннен алыс жоқ,
Ертеңгі күннен жақын жоқ.
Ертеңгі күннен жақын жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал уақыттың адам қолынан қашып құтылмайтын шындығын білдіреді. Кеше өтіп кетті, сондықтан ол…
Сөйлей-сөйлей шешен,
Көре-көре көсем боласың.
Көре-көре көсем боласың.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адам көп сөйлеп, көп тыңдап, көп көріп, өмір тәжірибесін жинақтаған сайын…
Ақыл көпке жеткізер,
Өнер көкке жеткізер.
Өнер көкке жеткізер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ақыл мен өнердің адам өміріндегі орнын салыстырып көрсетеді. Ақыл адамды дұрыс жолға салып…
Ішің күйсе, тұз жала.
Негізгі мағынасы «Ішің күйсе, тұз жала» деген мақал адамның ішкі қызғанышын, ашу-ызасын немесе күйінішін сыртқа шығара…
Әркімдікі өзіне,
Ай көрінер көзіне.
Ай көрінер көзіне.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр адам өзіне жақын, өзіне тиімді, өзіне ұнайтын нәрсені дұрыс деп қабылдайтынын білдіреді…
Таяқтың екі ұшы бар.
Негізгі мағынасы «Таяқтың екі ұшы бар» деген мақал кез келген істің екі жағы болатынын білдіреді. Бір әрекеттің пайдасы…
Шешеннің сөзі - мерген,
Шебердің көзі - мерген.
Шебердің көзі - мерген.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің де, істің де дәлдігі мен шеберлігін жоғары бағалайды. Бірінші жолда шешен адамның…
Қалауын тапса, қар жанар.
Негізгі мағынасы Қалауын тапса, қар да жанатын нәрсе бар дегенді білдіреді. Яғни, адам дұрыс амалын, лайықты тәсілін…
Әр нәрсе уақытында қызықты.
Негізгі мағынасы Әр істің өз мезгілі бар, сол уақытында жасалған нәрсе ғана мәнді, әсерлі әрі пайдалы болады. Асығыс…
Ат шаппайды, бақ шабады,
Бақ шаппайды, бап шабады.
Бақ шаппайды, бап шабады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — аттың бәйге алуында тек жүйріктік қана емес, бағы да, бабы да шешуші рөл…
Сырын білмеген аттың сыртынан жүрме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: мінезін, жүрісін, жарамдылығын білмеген атты сырттай ғана бағалап, соңынан…
Сен тұр, мен атайын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір істі өзің істей алмайтындай әлсіз көрінгенде, басқа біреуді алға…
Мұртын балта шаппайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай қарағанда адамның мұрты туралы айтылғандай көрінеді. Бірақ астарында біреудің…
Білем деген - көп сөз,
Білмеймін деген - бір сөз.
Білмеймін деген - бір сөз.
Негізгі мағынасы Бұл мақал білімді адамның ойы кең, сөзі де көп болатынын меңзейді. Өйткені ол бір нәрсені терең…
Ақыл - адам көрігі,
Ақылдың сабыр - серігі.
Ақылдың сабыр - серігі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ақылдың адамды адам ететін ең басты көрік, сән екенін айтады. Тура мағынасында «көрік»…
«Бас» десе «Құлақ>> дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның біреудің айтқанын бұлжытпай, сол сәтте-ақ іліп әкететін ептілігін, тез түсініп жауап…
Алыстан арбалағанша,
Жақыннан дорбала.
Жақыннан дорбала.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алыс жерден арбаға жүк тиеп әкелгенше, жақын жерден дорбаға салып алған…
Ең көп оқылған
Ұшарын жел, қонарын сай біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр істің, әр адамның өз жолы мен тұрақтайтын орнын алдын ала бір Алла емес, сол істің…
Жел тұрмаса, шөптің басы қимылдамайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кез келген оқиғаның, сөздің не әңгіме-өсектің артында белгілі бір себеп болатынын білдіреді…
Заманың түлкі болса, тазы боп шал.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: замандағы жағдай түлкідей қулыққа, айлаға толы болса, оған тазыдай шапшаң…
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында…
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені…
«Ой туралы» мақал-мәтелдер адам санасының қуаты, ақылдың өлшемі және терең толғаныстың өмірдегі орны жайлы баяндайды. Бұл топқа ойланбай айтылған сөздің салдары, асығыс шешімнің зияны, ал байыппен ой қорыту мен парасатты пайымның пайдасы туралы нақылдар кіреді.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.