Ойлай берсең дана боларсың,
Ойнай берсең бала боларсың.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның өмір жолында ой мен әрекеттің орнын салыстырады. Көп ойлану, толғану, себеп-салдарды таразылау адамды тәжірибелі, байсалды, даналыққа жақын етеді. Ал үнемі ойнап-күлу, жеңілтек тірлікке берілсең, мінезің балаң қалыпта қалады деген астар бар. Яғни адам есейген сайын жауапкершілік алып, саналы қадам жасаса ғана кемелденеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ойлау» — тек қана бас қатыру емес, өмірді түсіну, сабырмен шешім қабылдау, өз ісіне есеп беру. «Ойнау» — балалықтың, алаңсыз көңілдің, салмақсыздықтың бейнесі. Даналық пен балалықты қарсы қою арқылы мақал адам мінезіндегі екі түрлі жолды көрсетеді: бірінде салмақ пен парасат, екіншісінде жеңілдік пен жауапкершіліксіздік бар.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе оқу, жұмыс, мамандық таңдауда маңызды. Мысалы, студент емтиханға дайындалмай, тек ермекке әуес болса, нәтижесі төмен болады; ал ойлап, жоспар құрып, еңбектенсе, білімді де, беделді де болады. Сондықтан мақал адамды бос уақытты емес, саналы ойды көбейтуге үндейді.
Oınaı berseń bala bolarsyń.