Тура отырып қыңыр ойлама.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға орынсыз қырсықпа, өзіңе қолайлы, түзу жағдайды өзің күрделендірме дегенді білдіреді. Тура отырғанда, яғни жағдай қалыпты, мүмкіндік бар кезде, қыңыр ойлап, артық мінез көрсетудің қажеті жоқ. Астарлы мағынасы — ақылмен әрекет ету, барды бағалау, өзіңе де, өзгеге де қиындық тудырмау. Кейде адам табансыздық танытып, болмашы нәрсеге шыр айналып, жақсы істің өзін бұзады. Мақал осындай мінезден сақтандырады.
Образдар мен теңеулер
«Тура отырып» деген тіркес тыныш, дұрыс, ыңғайлы қалпын білдіреді. Ал «қыңыр ойлау» — қисынсыз, кері, өз айтқанынан қайтпайтын, қырсық мінезді ойды меңзейді. Мұнда туралық пен қыңырлық қарама-қарсы қойылған. Образ арқылы халық ақылдың түзулігін, мінездің жұмсақтығын жоғары қояды. Яғни адамға жағдайдың өзіне қарсы шығу емес, сол сәтті дұрыс пайдалану керек деген ой берілген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жұмыста, отбасында, оқуда жиі қолданылады. Мысалы, бір жоба дайын тұрғанда, команда бәрін уақытында бітіріп жатқанда, бір адам ұсақ талас шығарып, істі кешеуілдетсе, оған осы мақал айтылады. Мұндайда сөздің мәні: бар істі бекер қиындатпай, сабырмен, ақылмен әрекет ет.»