Ой ойласаң, тең ойла,
Тең ойласаң, кең ойла.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды ойланғанда әділ, салмақты және жан-жақты болуға шақырады. «Ой ойласаң, тең ойла» дегені — бір іске біржақты қарамай, екі жағын да таразылап, ақ пен қараны тең ұста деген сөз. Ал «Тең ойласаң, кең ойла» дегені — ойың әділ болса, оны одан әрі тереңдетіп, кеңейтіп, үлкен мақсат пен ортақ мүддені ескер деген мағына береді. Яғни, дұрыс шешімге жету үшін сабыр, парасат және кең көзқарас керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тең» сөзі таразының екі басындай тепе-теңдікті білдіреді. Бұл — әділдік пен байыптың белгісі. «Кең ой» деген тіркес ойдың тар шеңберде қалмай, алысқа көз жүгіртуін меңзейді. Халық ойды кең далаға, ашық аспанға теңеп, адамның танымы да сондай еркін әрі биік болсын деген ишара жасайды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал шешім қабылдауда өте қажет. Мысалы, жұмыс орнында бір қызметкер туралы пікір айтпас бұрын, тек бір оқиғаға емес, оның жалпы еңбегіне, жағдайына және себептерге де қарау керек. Сонда әділ әрі дұрыс қорытынды шығады. Бұл мақал асығыс шешімнен сақтандырып, ойды байсалды етуге үйретеді.
Teń oılasań, keń oıla.