Құлықсыз құлақ ойға олақ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Құлықсыз адам айтылған ақылды да, жақсы кеңесті де дұрыс қабылдай алмайды. Мұнда тура мағынада — құлағы бар, бірақ естуге құлық жоқ адам; астарлы мағынада — тыңдамайтын, ойланбайтын, өз қателігін түсінгісі келмейтін кісі айтылады. Яғни адамға пайдасы тиетін сөзді есту үшін тек құлақ емес, ниет пен ынта да керек.
Образдар мен теңеулер
«Құлақ» сөзі мұнда жай дене мүшесі емес, тыңдау қабілетінің белгісі. Ал «ойға олақ» дегені — ой қорытуға шорқақ, сөздің салмағын түсінуге әлсіз деген бейне. Мақалдағы әсерлі теңеу тыңдамау мен түсінбеуді қатар көрсетеді: құлық болмаса, ақыл да жүрмейді, ой да толыспайды.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де өте өзекті. Мысалы, мұғалім сабақта маңызды ескерту жасаса, бірақ оқушы мән бермей отырса, кейін сол қателікті қайта жасайды. Сол кезде «Құлықсыз құлақ ойға олақ» деп айту орынды. Бұл сөз адамды тыңдай білуге, кеңеске құлақ асуға және ойланып әрекет етуге шақырады.