Ойсыз ұлдан мисыз құл.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ойланбайтын, ақылға салмайтын ұлдың елге де, үйге де пайдасы аз болатынын меңзейді. Тура мағынасында «ойы жоқ ұл» мен «миы жоқ құл» салыстырылып тұр. Астарлы мағынасы — адамды адам ететін нәрсе тек күш емес, парасат, сана, жауапкершілік екенін ескерту. Ұл бала — әулеттің жалғасы, сондықтан оның ойсыздығы бүкіл отбасыға сын.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ұл» — жас адамның, болашақ иесінің бейнесі, ал «құл» — еркі әлсіз, біреудің айтқанымен жүретін жанның символы. «Ми» сөзі ақылдың, пайымның белгісі ретінде алынған. Яғни, ойсыздық адамды биіктетпейді, қайта төмендетеді деген ой бар. Мақал қысқа болса да, ақыл мен намыстың қадірін терең жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жауапкершіліксіз, жеңіл ойлайтын жастарға қатысты айтылады. Мысалы, бір жігіт жұмысын тиянақсыз істеп, өз ісіне есеп бермесе, үлкендер «Ойсыз ұлдан мисыз құл» деп ескертуі мүмкін. Бұл сөз адамды ойлануға, білім алып, мінезін түзетуге шақырады.