«Оқу ойдан артық емес.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Мақалдың тура мағынасы: оқу ойдан жоғары тұрмайды. Яғни кітаптан, ұстаздан алған білім адамның өз ойынан, пайымынан артық емес. Астарлы мағынасы — оқығанды ой елегінен өткізбесе, білім жаттанды сөзге айналады; ал терең ойлай білетін адам аз оқыса да көп нәрсені түсінеді. Мақал оқуды кемсітпейді, бірақ оның мақсаты — ойды оятып, ұштау екенін еске салады. Білімнің бағасы оның көлемімен емес, адамның оны түсініп, өмірге қолдана білуімен өлшенеді.
Образдар мен теңеулер
«Оқу» — сырттан келетін білім: кітап, ұстаз, жазылған сөз. «Ой» — адамның ішкі қазынасы, өз ақылымен тауып, таразылаған түйіні. Мақал осы екеуін таразыға қойып, ішкі ойдың салмағын кем түсірмейді. Ой — тамыр, оқу — оны суаратын су сияқты: тамыр болмаса, құйылған су да босқа ағып кетеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Ақпарат көп заманда бұл мақал ерекше өзекті. Мысалы, студент оншақты кітапты оқып, көп дерек жаттап алуы мүмкін, бірақ сол деректерден өз қорытындысын шығара алмаса, білімі іске аспайды. Ал оқығанын салыстырып, сұрақ қойып, ойланатын адам аз дерекпен де дұрыс шешім табады. Сондықтан оқумен қатар ойлануға да уақыт бөлген жөн.