Тойған қарын ойға бөгет.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Тойып алған адамда ой сергектігі мен әрекетке ынта бәсеңдейді. Бұл мақалдың тура мағынасы — қарны тойған кісінің бойы босаңсып, істі, сөзді, ойды терең қабылдауы қиындайды. Астарлы мағынасы — адамның тоқшылыққа, рақатқа тым беріліп кетсе, ізденіс, еңбек, сақтық, сергектік азаяды деген ескерту. Яғни, аштық пен мұқтаждық кейде адамды ойлануға, қамдануға, мақсат қоюға итермелесе, тоқтық жалқаулыққа ұрындыруы мүмкін.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тойған қарын» — тек ас ішіп қана қойған күй емес, молшылық пен тоқмейілсуді білдіретін образ. «Ойға бөгет» деген тіркес ойдың жүрісін тоқтататын кедергі ретінде берілген. Халық бұл арқылы тоқ адамның денесі ғана емес, ниеті де босаңсып кетуі мүмкін екенін бейнелі түрде жеткізеді. Яғни қарын — материалдық қанағаттың, ой — рухани сергектіктің белгісі.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазіргі кезде де өзекті: адам бәрі дайын болып, жайлылыққа үйреніп кетсе, дамуға құлқы азаяды. Мысалы, оқушы телефонға, ойын-сауыққа беріліп, тапсырма орындауды кейінге ысырып жүрсе, «тойған қарын ойға бөгет» деп, еріншектік пен тоқмейілсуден сақтандыруға болады.