Өгізді оқалақ аздырар,
Естіні ой аздырар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды да, малды да құртып жіберетін нәрсе – орынсыз көптік, шамадан тыс салмақ екенін меңзейді. Тура мағынасында өгізге тым ауыр, ыңғайсыз жүк артылса, ол әлсіреп, қажиды. Астарлы мағынада ақылды, есті адам да тоқтаусыз ойға салынып, артық уайым, күдік, мазасыздыққа берілсе, шаршап, ішкі күшін жоғалтады. Яғни ой да өлшеммен, жөнмен болғаны дұрыс.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «өгіз» — еңбек күші, төзім мен сабырдың бейнесі. «Оқалақ» — шамадан тыс салмақ, қолайсыз жүк. Ал «есті» сөзі ақылды, зерек адамды білдіреді. Мұнда өгіз бен есті адам қатар алыну арқылы дене еңбегі мен ой еңбегінің екеуіне де артық салмақ зиян екені салыстырылады. Халық ақылды да, малды да шамадан тыс қинамау керек деген ойды бейнелі түрде жеткізген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті: адамға артық міндет, орынсыз уайым жүктелсе, ол тез шаршайды. Мысалы, студент бір мезетте тым көп жоспар құрып, бәріне бірдей үлгеремін деп мазасызданса, оқуға зейіні шашырап, нәтижесі төмендеуі мүмкін. Сол сияқты жұмыста да ойды артық мазалау емес, нақты шешім мен тыныштық қажет.
Estini oı azdyrar.