Адам ойға тоймас,
Бөрі қойға тоймас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның ой-арманы мен қанағаты шексіз екенін білдіреді. Адам бір жетістікке жетсе де, көңілі келесі мақсатқа ауып, одан әрі ойлай береді. Ал «бөрі қойға тоймас» дегені — ашкөздік пен тойымсыздықтың шегі жоқтығын көрсететін астарлы бейне. Яғни, кей мінез иелері қанша алса да, қанша қанағатсыздық көрсетсе де, бәрібір тоқтамайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ой» — тек ақыл-ой емес, адамның тілек-мақсаты, қиялы, ұмтылысы. «Тоймас» сөзі адамның да, бөрінің де тоқтауы қиын күйін салыстырады. Бөрі — ашкөздік, қауіпті құмарлық, өз пайдасын ғана ойлайтын мінездің символы. Қой — әлсіз, бейбіт, қорғансыз тіршілік иесі. Осы қарама-қарсылық арқылы мақал адамға қанағат пен тежемді болуды ескертеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақалды шектен тыс құмарлыққа, тойымсыз бәсекеге немесе тоқтаусыз тұтынуға қатысты қолдануға болады. Мысалы, бір адам жақсы жалақы алса да, үнемі одан да көп нәрсе сұрап, қолындағысына қанағат етпей жүрсе, «адам ойға тоймас» деп айту орынды. Бұл сөз адамды арманшыл болуға ғана емес, өлшемді ойлауға да шақырады.
Bóri qoıǵa toımas.