«Көлді жел қозғайды, Ойды сез қозғайды.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сырттай қарағанда көлдің бетін жел толқытатынын айтады. Ал астарлы мағынасы — адамның ойы мен жан дүниесі сезім, әсер, көңіл күй арқылы оянады. Яғни ойды қозғайтын да, тереңдететін де — жүректегі толғаныс, көрген-білген әсер, жан тебіренісі. Адам жай ғана ойланбайды, оны бір нәрсе толқытып, толғантады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «көл» — тыныш жатқан адам санасы, ішкі әлемі. «Жел» — сыртқы әсер, өмірдің қозғаушы күші. «Сез» дегені сезім, түйсік, жүрек лебі. Көл желмен қалай толқыса, ой да сезіммен солай қозғалады. Бұл теңеу ой мен сезімнің байланысын өте нәзік бейнелейді: сезім болмаса, ой да тереңдемей қалады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Қазір бұл мақал адамға немқұрайлы болмай, жүрекпен қабылдаудың маңызын еске салады. Мысалы, бір оқушы табиғаттағы қоқыс мәселесін көріп, жанашырлық сезінген соң экология туралы зерттеу жобасын бастайды. Яғни сезім ойды оятып, нақты әрекетке жетелейді.
Oıdy sez qozǵaıdy.