Алғаш ойла, кейін сөйле.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды асықпай, алдымен ойланып алып сөйлеуге шақырады. Тура мағынасында — сөз айтпас бұрын оның дұрыс-бұрысын салмақтау керек. Астарлы мағынасы — ойсыз айтылған сөз кейде дау тудырып, өкінішке қалдырады, ал байыппен сөйлеген адам өз беделін сақтайды. Қазақ танымында сөздің салмағы өте жоғары, сондықтан әрбір ауыздан шыққан сөз жауапкершілікпен айтылуы тиіс.
Образдар мен теңеулер
Мақалда «алғаш ойлау» — ақыл таразысына салу, істің салдарын бағалау дегенді білдіреді. Ал «кейін сөйлеу» — дайын ойды жинақы, орынды жеткізу. Мұнда ешқандай күрделі теңеу жоқ, бірақ қарама-қарсы тәртіп арқылы ой мен сөздің арақатынасы анық көрсетіледі: әуелі сана, содан соң тіл.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желіде, чатта немесе көпшілік алдында пікір айтқанда өте өзекті. Мысалы, біреу ашумен біреуді жерлеп жазғысы келсе, алдымен осы мақал есіне түсіп, сөзін тоқтатып, жағдайды қайта ойланады. Сонда ол артық реніштің алдын алып, дұрыс шешім қабылдайды.