Айнаға үйір бойын түзейді,
Халыққа үйір ойын түзейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның өз-өзін түзетуі айналасындағы ортаға байланысты екенін айтады. Айнаға жиі қараған адам бойындағы мінін байқап, сырт келбетін жөндейді. Сол сияқты халықпен араласқан, ел сөзін тыңдаған адам ойын да, мінезін де түзеп, тәртібін қалыптастырады. Астарлы мағынасы — жақсы орта адамды тәрбиелейді, көпшілік ішінде жүрген кісі ойланып, сыпайылыққа, парасатқа үйренеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «айна» — адамның сыртқы кемшілігін көрсететін құрал. Ол бойды түзеудің символы ретінде алынған. Ал «халық» — үлкен өмір мектебі, адамға ақыл беретін орта. «Ойын түзеу» тіркесі тек ойды жинақтау емес, мінезді, көзқарасты, өмірлік ұстанымды жақсарту дегенді білдіреді. Яғни сыртқы түзелу мен ішкі түзелу қатар қойылып тұр.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, жастар жақсы ортаға қосылып, кітап оқитын, білімге ұмтылатын адамдармен араласса, олардың ойы да, мақсаты да биіктейді. Керісінше, теріс орта адамды бұзады. Сондықтан адам өзін де, ой-сезімін де дұрыс орта арқылы тәрбиелеуі керек.
Halyqqa úıir oıyn túzeıdi.