Ой да тұтқындалады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Ой да тұтқындалады» деген мақал адамның ойы еркін болғанымен, кейде сыртқы жағдай, қорқыныш, тар орта, біреудің қысымы немесе өз нәпсісі оны шектеп тастайтынын білдіреді. Тура мағынасында ойдың «тұтқындалуы» мүмкін емес, бірақ астарлы мағынада адамның еркін ойлауына кедергі келетін ахуал айтылып тұр. Яғни, адам шындықты көрсе де, айта алмай қалуы, дұрыс шешім тапса да іске асыра алмауы мүмкін.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тұтқын» сөзі еркіндіктен айырылу, шектелу, қысым көру бейнесін береді. «Ой» — адамның ақылы, қиялы, ішкі дүниесі. Осы екі ұғымды қатар қолдану ойдың да кейде темір торға түскендей күй кешетінін аңғартады. Бұл жерде ойдың өзін емес, ой иесін шырмаған жағдай, үрей, надандық, тәуелділік меңзеледі.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақалды еркін пікір айта алмайтын, қысым көп ортада қолдануға болады. Мысалы, қызметкер өз жұмысындағы қателікті байқап тұрса да, бастықтан қорқып, ойын ашық жеткізе алмайды. Сондай сәтте «ой да тұтқындалады» деу орынды. Бұл мақал адамға ой еркіндігін сақтау, батыл сөйлеу және тәуелсіз пікір қалыптастыру қажет екенін еске салады.