Қонақ, қонақжайлылық туралы 131
Қонақ, қонақжайлылық туралы қазақ мақал-мәтелдері — дәстүр, сыйластық пен кеңпейілдікті дәріптейтін даналық сөздер.
131
Мақал-мәтел
49.7K
Қаралым
379
Орташа
Ең көп оқылған
Қонақ бір күн қонса - құт,
Екі күн қонса - жұт,
Үшінші күні - зыт.
Екі күн қонса - жұт,
Үшінші күні - зыт.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қонақ күту мен қонақжайлықтың да шегі, тәртібі болатынын айтады. Тура мағынасында үйге…
Шақырған жерден қалма,
Шақырмаған жерге барма.
Шақырмаған жерге барма.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды әдептілікке, орын мен рет білетін ұстамдылыққа шақырады. Біреудің шақыруымен барған…
Қонақ қонған жеріне ауыр,
Тас түскен жеріне ауыр.
Тас түскен жеріне ауыр.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, қонақ түскен үйге де салмақ түседі, ал тас түскен жерге із қалады…
Құтты қонақ келсе,
Қой егіз табар.
Құтсыз қонақ келсе,
Қойға қасқыр шабар.
Қой егіз табар.
Құтсыз қонақ келсе,
Қойға қасқыр шабар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қонақтың да берекелі, не берекесіз болатынын астарлап көрсетеді. Құтты, сыйлы қонақ келсе…
Адам бір-біріне қонақ.
Негізгі мағынасы Бүгін сен біреудің үйіне қонақ болып барасың, ертең ол сенің босағаңды аттайды. Мақал қазақ…
Сұрыптау:
Адам бір-біріне қонақ.
Негізгі мағынасы Бүгін сен біреудің үйіне қонақ болып барасың, ертең ол сенің босағаңды аттайды. Мақал қазақ…
Айға жетпес асыңды,
Ауылдастан аяма.
Ауылдастан аяма.
Негізгі мағынасы Қолдағы азығың бәрібір бір айға жетпейді, оны қызғанып жасырудың мәні жоқ — жаныңдағы ауылдасыңмен…
Аңқау қонақ үй иесін сыйлайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қонақ үй иесінің көңілін табуға тырысады, ал аңқау, яғни көп нәрсені…
Ас иесімен тәтті, табағымен жақсы.
Негізгі мағынасы Асты тәтті ететін — оны ұсынған иесі, жақсы ететін — салынған табағы. Мақал дастарқанның қадірі…
Ас иесінің әлі біледі,
Асатуды қолы біледі.
Асатуды қолы біледі.
Негізгі мағынасы Дастарханға қандай ас қойылатынын үй иесінің әлі, яғни шамасы мен мүмкіндігі шешеді; қонақты қалай…
Күнде бір мақал
«Қонақ, қонақжайлылық туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Асыңа тойғызбасаң да,
Ақ ниетіңе тойғыз.
Ақ ниетіңе тойғыз.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: біреуге мол ас беріп қарық қылмасаң да, шын көңілден шыққан ақ пейіліңмен…
Ат болар тай саяққа үйір,
Адам болар бала қонаққа үйір.
Адам болар бала қонаққа үйір.
Негізгі мағынасы Жақсы ат болатын тай үйірден бөлек, саяқ жүруге бейім: ол өз бетімен жайылып, өріс іздейді. Адам…
Ауыл үйдің қонағы
Анда-санда бір келеді,
Онда да бабы табылмайды.
Анда-санда бір келеді,
Онда да бабы табылмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ауыл адамдары үйге келген қонақты жиі көрмейді, сондықтан қонақ келгенде…
Әйелдің әдептілігі қонақ күтуінде.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әйелдің тәрбиесі мен инабаттылығы оның қонаққа деген қарым-қатынасынан көрінеді дегенді…
Байғұстың асы,
Ауыз тиюмен таусылар.
Ауыз тиюмен таусылар.
Негізгі мағынасы Байғұс — жағдайы жоқ, кедей, бейшара адам. Оның үйіндегі ас соншалықты аз, келген кісілер тек ауыз…
Бауыр шырын, бас тәтті,
Ағайынмен ішкен ас тәтті.
Ағайынмен ішкен ас тәтті.
Негізгі мағынасы Қойдың бауыры шырынды, басы тәтті — бұл дастарқанның ең қадірлі мүшелері. Бірақ мақал одан да тәтті…
Беретін кісі келгенде,
Бес қайнайды қазаным.
Бес қайнайды қазаным.
Негізгі мағынасы Бұл мақал беруге, қонақ күтуге немесе үлкен іске дайындалған адам келгенде, үй иесінің астығы да, асуы…
Біздің үйде де қонақтың ырыздығы бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — үйге келген қонаққа арналған несібе, дәм-тұз сол үйде де бар деген сөз…
Бір күн дәм-тұзын татқанға
қырық күн сәлем.
қырық күн сәлем.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның бір күн болса да дәм-тұзын татқан үйге, елге немесе адамға ұзақ уақыт құрмет…
Бұрынғы қонақ соңғы қонаққа орын берер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — үйге келген бұрынғы қонақ кейін келген қонаққа өз орнын беріп, ізет…
Дастарқан басында отырып,
Қонақ аяғын көсілмес.
Қонақ аяғын көсілмес.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қонақ адамның дастарқан басында өзін ұстай білуі керек екенін білдіреді. Тура мағынасында…
Дастарқан үстінде дұшпан да дос.
Негізгі мағынасы Дастарқан басында отырғанда дұшпан да дос саналады: ортақ астан дәм татқан адамдар арасында араздық…
Досыңның асын қасыңдай іш,
Қасыңа барарда қанып іш.
Қасыңа барарда қанып іш.
Негізгі мағынасы Мақалда екі түрлі қонаққа бару тәртібі айтылады. Досыңның үйінде асын өз үйіңдегідей емес, сыпайы, жат…
Еруліге - қарулы.
Негізгі мағынасы Жақсылыққа жақсылықпен жауап беру керек: саған ерулік берген көршіге сен де қарулық қайтарасың. Ерулік…
Ет жемесең ет жеме,
Етегіңді жап, құдағи.
Етегіңді жап, құдағи.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ет жемесең де, етке тиіспе, яғни дастарқаннан орынсыз ас ішіп, ретсіз…
Жағымсыз қонақ жатар уақытта келер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: мінезі ауыр, ыңғайсыз, елге салмағын түсіретін қонақ көбіне кешкілік…
Жақсы қыз біреу келсе, есік ашар,
Жаман қыз біреу келсе, төрге қашар.
Жаман қыз біреу келсе, төрге қашар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қыз баланың мінезі мен тәрбиесін салыстырып тұр. Жақсы қыз келген адамды жатсынбай, сәлемі…
Жақсының үйі түссе, күйі түседі,
Жаманның үйі түссе, миы түседі.
Жаманның үйі түссе, миы түседі.
Негізгі мағынасы «Үйі түсу» — шаңырақтың құлауы, яғни адамның басына ауыр күн, үлкен шығын не қайғы түсуі. Мақал бір…
Жақсы таз басын жасырмайды,
Жақсы қатын асын жасырмайды.
Жақсы қатын асын жасырмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның да, отбасының да жақсы қасиеті жасырынбай, ашық көрінеді деген ой айтады. Тура…
Жаманды іске шақырма, асқа шақыр.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жаман, теріс іске адамды араластырма, ал жақсы, берекелі іске ғана шақыр дегенді білдіреді…
Жаман үйдің қонағы билейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — үй иесі әлсіз, тәртіпсіз немесе беделі төмен болса, келген қонақ өзін…
Жат үйінде жатық бол.
Негізгі мағынасы «Жат үйінде жатық бол» деген мақал бөтен үйге барғанда әдепті, сыпайы, икемді бол дегенді білдіреді…
Жатып алған қонақ жараспас.
Негізгі мағынасы «Жатып алған қонақ жараспас» деген мақал қонақтың да, үй иесінің де шегін білуді ескертеді. Тура…
Жаяу қонақ тыныш ұйықтар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жаяу жүрген қонақ жол азабынан кейін шаршап келеді де, тыныш ұйықтайды…
Жиен келді дегенше, жеті бөрі келді де.
Негізгі мағынасы Жиеннің келуі мен жеті бөрінің келуінің айырмасы аз деген әзіл. Жиен нағашы үйіне келсе, ең жақсы…
Жолаушыны сусындатпай бұйымтайын сұрама.
Негізгі мағынасы Жол жүріп келген адамға алдымен су, сусын беріп, шөлін қандыр, содан кейін ғана келген шаруасын сұра…
Итті қонақ жараспас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ит үйге қонақ болып жараспайды, өйткені ол қонақтың қадірін білдіретін…
Ізетке арзымаған қонақ төсек былғайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ізет көрмеген, қадірін білмеген қонақ қонақ үйдің, төсек-орынның берекесін…
Кедейге қонақ болсаң, кекірерсің.
Негізгі мағынасы Мақалдың тура мағынасы: кедейдің үйіне қонақ болсаң, тойып, кекіріп шығасың. Астарлы мағынасы…
Келгенше қонақ ұялар,
Келген соң үй иесі ұялар.
Келген соң үй иесі ұялар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қонақ күту мен үй иесінің әдеп-тәрбиесін салыстырып көрсетеді. Қонақ үйге келер алдында сәл…
«Кел» демек - парыз,
«Кет» демек - намыс.
«Кет» демек - намыс.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — біреуді шақыру да, оны қайтару да жай сөз емес, оның өз орны, әдебі бар…
Кісі кірмеген үй көрмен тең,
Ішілмеген ас умен тең.
Ішілмеген ас умен тең.
Негізгі мағынасы Есігін ешкім ашпайтын, қонақ кірмейтін үй — тірі адам тұрса да, көрдей суық. Ал ешкімге ұсынылмай…
Көптескен жау қашырады,
Көмектескен қонақ аттандырады.
Көмектескен қонақ аттандырады.
Негізгі мағынасы Көп болып жұмылған жұрт жауды да қашырады, бірігіп көмектескен ағайын қонақты да аттандырады. Мақал…
Көшкен елдің көмеші болса,
Еру елдің ерулігі бар.
Еру елдің ерулігі бар.
Негізгі мағынасы Көшіп бара жатқан ел жол үстінде көмеш нан пісіріп, аштан қалмайды; жаңа қонысқа келіп қонған ел…
Күтпеген қонақ - келімсек
Негізгі мағынасы Мақалдың тура мағынасы: шақырылмаған, хабарсыз келген қонақ — келімсек, яғни бөгде, артық адам сияқты…
Бұл бөлімде қонақ, қонақ күту және қонақжайлылық туралы қазақтың мақал-мәтелдері топтастырылған. Қазақ мәдениетінде қонақ — ырыс пен берекенің белгісі, ал қонақжайлық — адамгершілік пен мәрттіктің өлшемі. Сондықтан бұл нақыл сөздер үй иесінің ықыласын, дастарқанның қадірін, сый-құрметтің мәнін терең жеткізеді.
Қонақ туралы мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, тәрбиеде де кең қолданылады: үлкенді сыйлау, бейтанысқа қамқор болу, сөз мәдениетін сақтау, ынтымақты нығайту сияқты құндылықтарды ұқтырады. Бұл санаттағы даналық ойлар қонақ күтудің әдебі мен жол-жорасын, елдік пен кеңдікті қысқа да нұсқа түрде көрсетеді.
Қонақ туралы мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, тәрбиеде де кең қолданылады: үлкенді сыйлау, бейтанысқа қамқор болу, сөз мәдениетін сақтау, ынтымақты нығайту сияқты құндылықтарды ұқтырады. Бұл санаттағы даналық ойлар қонақ күтудің әдебі мен жол-жорасын, елдік пен кеңдікті қысқа да нұсқа түрде көрсетеді.