Дастарқан үстінде дұшпан да лос.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Дастарқан үстінде дұшпан да дос» деген мақал қазақтың қонақжай, кеңпейіл мінезін көрсетеді. Оның тура мағынасы — ас ішіп, дастарқан басында отырған кезде адамдар бір-біріне жақындап, ашу-ызасын ұмытады. Астарлы мағынасы — ортақ ас, жылы сөз, сыйластық тіпті араз адамдардың арасын жұмсартып, татулыққа жетелейді. Дастарқан адамды ғана емес, көңілді де табыстыратын қасиетті орын саналған.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «дастарқан» — тек тағам салынған орын емес, береке, бірлік, ынтымақтың белгісі. «Дұшпан» сөзі — жатсыну, кикілжің, салқындықтың бейнесі. Ал «дос» — жақындық пен түсіністіктің нышаны. Яғни, бір дастарқан басында отырған жанның жүрегі жұмсарып, жаттық сейіледі деген ой берілген. Қазақ үшін ас ішу тек қарын тойдыру емес, қарым-қатынасты түзейтін мәдениет.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал отбасылық мерекеде, көрші-қолаң не әріптестер бас қосқанда жиі еске түседі. Мысалы, ренжісіп жүрген екі туыс үлкен асқа бірге келіп, сөйлесіп, өкпесін ұмытып кетуі мүмкін. Демек, ортақ дастарқан адамдарды табыстырып, татулыққа бастайды.