Жолаушыны сусындатпай бұйымтайын сұрама.
«Жолаушыны сусындатпай бұйымтайын сұрама.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: жол жүріп келген адамға алдымен су беріп, шөлін қандыр, содан кейін ғана жөнін сұра. Астарлы мағынасы: келген кісіге әуелі құрмет пен қамқорлық көрсету керек, содан кейін барып әңгіме, өтініш не шаруасын айту орынды. Қазақ ұғымында қонақтың халін сұрамай тұрып, оны қинау не бірден іске жегу — әдепсіздік.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жолаушы» — жол үстіндегі кез келген адам, яғни бөгде кісі. «Сусындату» — тек су ұсыну ғана емес, көңілін аулап, жағдайын жасау деген белгі. «Бұйымтайын сұрама» дегені — адамның мұқтажын, келген себебін асықпай білу керек деген ой. Бұл образдар қазақтың қонақжай, кеңпейіл мінезін танытады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жұмыста, үйде, жалпы қарым-қатынаста өте орынды қолданылады. Мысалы, қонақ келгенде немесе әріптес шаршап келгенде, алдымен демалдырып, шәй ұсынып, жай-күйін сұраған дұрыс, содан кейін ғана шаруаны айтқан жөн. Бұл — адамға құрмет көрсетудің белгісі.