Қонақ бір күн қонса - құт,
Екі күн қонса - жұт,
Үшінші күні - зыт.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қонақ күту мен қонақжайлықтың да шегі, тәртібі болатынын айтады. Тура мағынасында үйге келген қонақтың бір-екі күн түсуі қалыпты, ал ұзақ кідіруі үй иесіне ауырлық әкеледі. Астарлы мағынасы — жақынға құрмет көрсету керек, бірақ ешбір игі дәстүрді шектен шығаруға болмайды. Халық қонақты қадірлеген, алайда үй иесінің де жағдайы, уақыты, ырысы ескерілуі тиіс екенін ескерткен.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «құт» сөзі қонақтың береке, қуаныш, жақсы хабар ала келетін қадірлі жан екенін білдіреді. Ал «жұт» сөзі малға келген аштық қана емес, үй ішіне салмақ түсу, берекенің азаюы деген ауыспалы мағынада қолданылған. «Зыт» — үшінші күні кету керек деген шұғыл ишара. Яғни мақал қонақтың орны төрде болғанымен, қонақтықтың әдебі мен мерзімі сақталуы қажет екенін астарлап жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал сапарлап келген туыс не дос үйде ұзақ жатып қалса, үй иесінің жұмысы мен тыныштығына әсер ететін жағдайларда айтылады. Мысалы, ауылға қыдырып келген адам екі-үш күн қонақ болып, кейін басқа туысына ауысса, бұл — жарасымды қонақтық. Сөйтіп, мақал сыйластық пен шекараны қатар ұстауды үйретеді.
Eki kún qonsa - jut,
Úshinshi kúni - zyt.