Көрші туралы 102
Көрші туралы қазақ мақал-мәтелдері: сыйластық, татулық, өзара көмек пен ынтымақтың мәнін ашатын нақыл сөздер.
102
Мақал-мәтел
40.4K
Қаралым
396
Орташа
Ең көп оқылған
Қонақ бір күн қонса - құт,
Екі күн қонса - жұт,
Үшінші күні - зыт.
Екі күн қонса - жұт,
Үшінші күні - зыт.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қонақ күту мен қонақжайлықтың да шегі, тәртібі болатынын айтады. Тура мағынасында үйге…
Шақырған жерден қалма,
Шақырмаған жерге барма.
Шақырмаған жерге барма.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды әдептілікке, орын мен рет білетін ұстамдылыққа шақырады. Біреудің шақыруымен барған…
Қонақ қонған жеріне ауыр,
Тас түскен жеріне ауыр.
Тас түскен жеріне ауыр.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, қонақ түскен үйге де салмақ түседі, ал тас түскен жерге із қалады…
Бас жарылса, бөрік ішінде,
Қол сынса, жең ішінде.
Қол сынса, жең ішінде.
Негізгі мағынасы Басың жарылса, бөрігіңнің астында қалсын, қолың сынса, жеңіңнің ішінде қалсын — яғни отбасының…
Қуыс үйден құр шықпа.
Негізгі мағынасы Қуыс үй — шағын, жұпыны баспана, кейде жай ғана кірген үй. Мақал үйге кірген адамға айтылатын әдеп…
Сұрыптау:
Ағайынның ұрысы - торқаның жыртысы.
Негізгі мағынасы Ағайынның ұрысы торқаның жыртығы сияқты: қымбат матаның жыртығын шебер қолмен жамап, сыртынан…
Ағайын-туыс кімде жоқ,
Сыйласпаса жат жуық.
Сыйласпаса жат жуық.
Негізгі мағынасы Ағайын-туыс кімде жоқ дейсің, бәрінде бар. Бірақ туыс болғанның бәрі жақын бола бермейді: егер…
Адырында арқар көп,
Адамында дарқан көп.
Адамында дарқан көп.
Негізгі мағынасы Адыр-адыр белестері көп өлкеде арқар өріп жүреді, ол жердің табиғаты бай, аңы мол. Сол өлкенің…
Айырылмас көршіңе ауыр сөз айтпа.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көршімен тату тұрудың, бір-біріне ауыр сөз айтпай, сыйластық сақтаудың маңызын білдіреді…
Ақылды көрші - төрің,
Ақымақ көрші - көрің.
Ақымақ көрші - көрің.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көршінің адам өміріндегі орны өте маңызды екенін айтады. Ақылды, тәрбиелі, сабырлы көрші…
Күнде бір мақал
«Көрші туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Алыстағы ағайыннан,
Қасыңдағы көрші артық.
Қасыңдағы көрші артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал туыстықтың аты болғанымен, күнделікті өмірде жаныңнан табылатын, қолұшын созатын көршінің…
Алыс та жақын болар, жолын тапсаң,
Жақын да алыс болар, қолын қақсаң.
Жақын да алыс болар, қолын қақсаң.
Негізгі мағынасы Алыстағы адам да жақын болады, егер оған жол таба білсең: сыйласып, хабарласып, көңілін тауып жүрсең…
Алыста жүрсе кісінескен,
Жақында жүрсе тебіскен.
Жақында жүрсе тебіскен.
Негізгі мағынасы Жылқы табиғатында үйірін сағынады: алыста жүрсе, бір-бірін кісінеп іздейді, ал қатар байланса, жем мен…
Алысты жақындатар - ат,
Жақынды алыстатар - жат.
Жақынды алыстатар - жат.
Негізгі мағынасы Ат алыс жерді жақын етеді: жаяу күндеп жүретін жолды жүйрік ат бір күнде өтеді. Ал жат адам…
Арқан бойы жердің,
Тұсау бойы жақындығы бар.
Тұсау бойы жақындығы бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жақындықтың өлшемі кейде өте аз қашықтықтың өзімен-ақ бағаланатынын білдіреді. Тура…
Аталастан ауылдас жақын.
Негізгі мағынасы Бір атадан тараған, бірақ алыста тұратын туысқа қарағанда, күнде қасыңда жүрген ауылдасың жақынырақ…
Ауласы бірдің ауасы бір.
Негізгі мағынасы Ауласы бірдің ауасы бір деген мақалдың тура мағынасы — бір аулада, бір қоныста тұрған адамдар бір…
Ауыл аралас, қой қоралас.
Негізгі мағынасы Ауыл адамдары бір-бірімен аралас-құралас тұрады, малдары да бір қорада қоналқылайды. Мұндай жақындықта…
Ауылдасың жақсы болса,
Ағайының не керек?
Алған жарың жақсы болса,
Айтың-тойың не керек?
Ағайының не керек?
Алған жарың жақсы болса,
Айтың-тойың не керек?
Негізгі мағынасы Ауылдасың, яғни көршің жақсы болса, ағайынды іздеп әуре болмайсың: күнделікті көмек, жылы сөз, қиын…
Ауыл үйдің қонағы
Анда-санда бір келеді,
Онда да бабы табылмайды.
Анда-санда бір келеді,
Онда да бабы табылмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ауыл адамдары үйге келген қонақты жиі көрмейді, сондықтан қонақ келгенде…
Ауылы жақын ит қасқырдан қорықпас.
Негізгі мағынасы Ауылы жақын ит қасқырдан қорықпас деген мақалдың тура мағынасы — ауылына, иесіне, қорғанына жақын…
Бас жарылса, бөрік ішінде,
Қол сынса, жең ішінде.
Қол сынса, жең ішінде.
Негізгі мағынасы Басың жарылса, бөрігіңнің астында қалсын, қолың сынса, жеңіңнің ішінде қалсын — яғни отбасының…
Бермесең - алыспайсың,
келмесең - алыстайсың.
келмесең - алыстайсың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам қарым-қатынасының өзара әрекетке құрылғанын айтады. Біреуден бір нәрсе күтсең, өзің де…
Би болмасаң болма,
Би түсетін үй бол.
Би түсетін үй бол.
Негізгі мағынасы Би бола алмасаң, оған өкінбе, би түсетін үй бол дейді. Бұрын би ел аралағанда кез келген үйге емес…
Бір-бірімен көңілдері суыспай,
Қатар қонған екі көрші туыстай.
Қатар қонған екі көрші туыстай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көрші адамдардың татулығын, сыйластығын жоғары қояды. Екі көрші бір-бірімен ренжісіп, арасы…
Бұрынғы қонақ соңғы қонаққа орын берер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — үйге келген бұрынғы қонақ кейін келген қонаққа өз орнын беріп, ізет…
Досыңның үйі - өз үйің,
Досыңның сыйы - өз сыйың.
Досыңның сыйы - өз сыйың.
Негізгі мағынасы Шын дос пен сенің араңда «менікі», «сенікі» деген шекара жоқ: досыңның үйіне өз үйіңе кіргендей еркін…
Ел сүйгендей досың болсын,
Жер сүйгендей қосың болсын.
Жер сүйгендей қосың болсын.
Негізгі мағынасы Досың ел сүйетіндей, жұрт құрметтейтін, абыройлы адам болсын; қосың, яғни қонысың, жер сүйгендей…
Еруліге - қарулы.
Негізгі мағынасы Жақсылыққа жақсылықпен жауап беру керек: саған ерулік берген көршіге сен де қарулық қайтарасың. Ерулік…
Жағымсыз қонақ жатар уақытта келер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: мінезі ауыр, ыңғайсыз, елге салмағын түсіретін қонақ көбіне кешкілік…
Жақсы болса алғаның,
Үйіңнен кісі кетпейді;
Жаман болса алғаның,
Шын досың да шеттейді.
Үйіңнен кісі кетпейді;
Жаман болса алғаның,
Шын досың да шеттейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал отбасының берекесі мен әйелдің, жардың қадірін аңғартады. Егер алған жарың жақсы, мінезі…
Жақсы көрші болсаң, мақтар,
Жаман көрші болсаң, даттар.
Жаман көрші болсаң, даттар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көршімен қатынастың адамның абыройына тікелей әсер ететінін білдіреді. Егер сен көршіге…
Жақсы көрші - саяң,
Жаман көрші - шаян.
Жаман көрші - шаян.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көршінің адам өміріндегі орнын терең түсіндіреді. Жақсы көрші басыңдағы саяңдай, яғни қиын…
Жақсы көрші тапқаның -
Мол олжаға батқаның.
Мол олжаға батқаның.
Негізгі мағынасы Жақсы көрші табу — үлкен ырыс, мол пайдаға кенелумен тең. Бұл мақалдың тура мағынасы: қасыңда тату…
Жақсы қыз біреу келсе, есік ашар,
Жаман қыз біреу келсе, төрге қашар.
Жаман қыз біреу келсе, төрге қашар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қыз баланың мінезі мен тәрбиесін салыстырып тұр. Жақсы қыз келген адамды жатсынбай, сәлемі…
Жақынды жат етсең,
Жатқа күлкі боларсың.
Жатқа күлкі боларсың.
Негізгі мағынасы Жақын адамды — бауырыңды, ағайыныңды, ескі досыңды — жат етсең, яғни алыстатып, менсінбей, бөтен…
Жақын таласса, жатқа жем.
Негізгі мағынасы Жақындар өзара таласса, жатқа жем болады дейді мақал. Туыс, көрші, бір ұжымның адамдары бір-бірімен…
Жақыныңды жаттай сыйла,
Жат жанынан түңілсін.
Жат жанынан түңілсін.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға өз жақынын, туысы мен танысын жат адамнан кем көрмей, бар ықыласпен сыйлауды…
Жаман көрші асыңды бағалар,
Жақсы көрші басыңды бағалар.
Жақсы көрші басыңды бағалар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көршінің адам өміріндегі орны өте үлкен екенін айтады. Жаман көрші адамның күнделікті…
Жаман көрші көңіліңді қалдырар,
Жақсы көрші жұлдызыңды жандырар.
Жақсы көрші жұлдызыңды жандырар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көршінің адам өміріндегі орны өте үлкен екенін білдіреді. Жаман көрші болса, күнделікті…
Жаман үйдің қонағы билейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — үй иесі әлсіз, тәртіпсіз немесе беделі төмен болса, келген қонақ өзін…
Жаңа енші алғанмен
Үш жылға дейін көрші болма.
Үш жылға дейін көрші болма.
Негізгі мағынасы Тура мағынасы: жаңадан енші алып, бөлек шыққан үймен үш жылға дейін көрші болма. Енші алған жас…
Жат үйінде жатық бол.
Негізгі мағынасы «Жат үйінде жатық бол» деген мақал бөтен үйге барғанда әдепті, сыпайы, икемді бол дегенді білдіреді…
Жатып алған қонақ жараспас.
Негізгі мағынасы «Жатып алған қонақ жараспас» деген мақал қонақтың да, үй иесінің де шегін білуді ескертеді. Тура…
Жер берігінде қосың болсын,
Ел берігінде досың болсын.
Ел берігінде досың болсын.
Негізгі мағынасы Қосың, яғни мал жайып отырған қонысың, жердің бекем, қорғалған тұсында болсын; досың елдің берік…
«Көрші туралы» бөлімінде көршілік, қонақжайлық және ағайын-туыспен қарым-қатынас туралы мақал-мәтелдер топтастырылған. Ауыл өмірінде көрші күнделікті тірлікте қол ұшын беретін ең жақын адам саналған, сондықтан бұл нақылдар көрші ақысын сыйлауға, ұсақ ренішті үлкейтпеуге, шақырған жерге барып, шақырылмаған жерге бармау сияқты әдепке үйретеді.
Бөлімнің өзегін көршінің қадірі туралы мақалдар құрайды. «Алыстағы ағайыннан, Қасыңдағы көрші артық» мақалы жаныңнан табылатын көршінің қадірін туыстықпен салыстырады. «Жақсы көрші тапқаның - Мол олжаға батқаның» жақсы көршіні үлкен ырыс деп біледі. «Отты қузаған өшірер, Көршіні қузаған көшірер» көршімен орынсыз керісудің зардабын ескертеді, ал «Көрші хақысы - Тәңір ақысы» көрші алдындағы міндетті қасиетті парыз деп санайды.
Бұл мақалдарды көршілік, татулық, қонақжайлық тақырыбындағы сабақта, тәрбие сағатында немесе құттықтау сөзде пайдалануға болады. Әр мақалдың бетінде тура және астарлы мағынасы берілген.
Бөлімнің өзегін көршінің қадірі туралы мақалдар құрайды. «Алыстағы ағайыннан, Қасыңдағы көрші артық» мақалы жаныңнан табылатын көршінің қадірін туыстықпен салыстырады. «Жақсы көрші тапқаның - Мол олжаға батқаның» жақсы көршіні үлкен ырыс деп біледі. «Отты қузаған өшірер, Көршіні қузаған көшірер» көршімен орынсыз керісудің зардабын ескертеді, ал «Көрші хақысы - Тәңір ақысы» көрші алдындағы міндетті қасиетті парыз деп санайды.
Бұл мақалдарды көршілік, татулық, қонақжайлық тақырыбындағы сабақта, тәрбие сағатында немесе құттықтау сөзде пайдалануға болады. Әр мақалдың бетінде тура және астарлы мағынасы берілген.