«Күтпеген қонақ - келімсек» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Мақалдың тура мағынасы: шақырылмаған, хабарсыз келген қонақ — келімсек, яғни бөгде, артық адам сияқты. Астарлы мағынасы — қонақтың құрметі үй иесінің оны күтіп, дайындалуымен бірге келеді; ал алдын ала хабар бермей, орынсыз уақытта келген адам үй иесін қиын жағдайға қалдырып, өз қадірін де түсіреді. Мақал қонаққа арналған ескерту: барарда хабарлас, уақытын келіс. Қазақта «Құдайы қонақ» деген ұғым да бар, жолаушыны қабылдау парыз саналған; бұл мақал сол дәстүрді жоққа шығармайды, тек әдейі барып, хабарсыз басып кіретін қонақтың әдебін сынайды.
Образдар мен теңеулер
«Күтпеген қонақ» — үй иесі дайын емес кезде есік қаққан адам. «Келімсек» — сырттан келген, орны жоқ, жат кісі деген реңкі бар сөз. Құрметті «қонақ» сөзінің жанына «келімсекті» қою арқылы халық әдептің бұзылуы қонақтың өзін құрметтен айыратынын көрсетеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгін бұл мақал хабарсыз баруды әдет қылған адамға айтылады. Мысалы, кешкі уақытта ескертпей келген таныс үй иесінің жоспарын бұзып, отбасының демалысына кедергі келтіреді. Қазір бір хабарлама жазудың өзі жеткілікті: алдын ала келісіп барған қонақ қашанда төрге шығады.