Күтпеген қонақ - келімсек
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Күтпеген қонақ - келімсек» деген мақалдың тура мағынасы — алдын ала хабарсыз, аяқ астынан келген адам. Астарлы мағынасы — тосыннан келген кісіні жатсынбай, салқын қабылдамау керек деген ой. Қазақ танымында қонақ — құрметті адам, бірақ күтпеген қонақ үй иесіне бірден ыңғайсыздық, әзірліксіздік тудыруы мүмкін. Сондықтан бұл сөз адамды қонақты да, келген істі де алдын ала ойланып, байыппен қарсы алуға үйретеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қонақ» бейнесі тек келген адамды ғана емес, кез келген күтпеген жағдайды білдіреді. Ал «келімсек» сөзі сырттан келген, жат не бөгде адам деген реңк береді. Бұл образ арқылы халық тосын нәрсенің үйреншікті тәртіпті бұзатынын аңғартады. Сонымен бірге, қазақы ортада қонақты күту мәдениеті жоғары болғандықтан, мақалдың астарында тәрбие, сақтық және сабыр қатар сезіледі.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал ескерту ретінде қолданылады. Мысалы, үйге алдын ала хабар бермей келген адамға дастарқан әзір болмай қалса да, оны жылы жүзбен қарсы алу керек. Немесе жұмысқа, жобаға күтпеген өзгеріс кірсе, сабыр сақтап, жағдайды тез реттеу қажет.