Дастарқан басында отырып,
Қонақ аяғын көсілмес.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қонақ адамның дастарқан басында өзін ұстай білуі керек екенін білдіреді. Тура мағынасында, қонақ үй иесінің үйінде еркінсіп, аяқ созып, орынсыз жайғасып кетпеуі тиіс. Астарлы мағынасы — қонақ та, үй иесі де әдепті сақтап, бір-біріне құрмет көрсетуі қажет. Қазақ танымында қонақ төрге шыққанмен, шектен тыс еркінсу жараспайды; ол — ізеттілік пен инабаттың белгісі.
Образдар мен теңеулер
«Дастарқан басы» — береке, сыйластық, ортақ ас, үй ішінің тазалығы мен тәртібін меңзейді. «Аяғын көсілмес» деген тіркес қонақтың жантая кетіп, еркінсіп отыруын білдіреді. Мұндағы образ қонақтың орнын, әдебін, шама-шарқын білу керектігін әдемі жеткізеді. Қазақ ұғымында дастарқан — жай ғана ас ішетін орын емес, мәдениет пен тәрбие сыналатын қасиетті орта.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал үлкеннің үйіне қонаққа барғанда, не ресми ортада орынсыз еркінсімей, сыпайы отыру керек дегенді еске салады. Мысалы, біреу досының ата-анасына қонаққа барып, аяқ созып, теледидарға телміріп кетсе, бұл әдепке жат саналады. Сондықтан мақал қонақтық мәдениетті сақтауға үндейді.
Qonaq aıaǵyn kósilmes.